THIS IS MY CHURCH, kunst als het nieuwe altaar

In Tourinnes-la-Grosse wordt kunst dit najaar gepresenteerd als een spirituele ervaring die de traditionele religie overstijgt. Onder leiding van de Vlaamse curator Klaus Verscheure biedt de 58e editie van ‘les Fêtes de la Saint-Martin’ een diepzinnig en gelaagd kunstparcours dat de ziel aanspreekt en de zintuigen prikkelt.

Tourinnes-la-Grosse, een schilderachtig Waals dorp met oude kerken, historische schuren en een rijk verleden, wordt jaarlijks getransformeerd tijdens ‘les Fêtes de la Saint-Martin’. Deze kunstmanifestatie trekt kunstliefhebbers en nieuwsgierigen aan die benieuwd zijn naar hedendaagse kunst in een unieke context. Dit jaar, voor de 58e editie, heeft de organisatie een bijzondere stap gezet door de Vlaamse curator Klaus Verscheure aan te stellen. Zijn tentoonstelling draagt de provocerende en intrigerende titel THIS IS MY CHURCH, een naam die direct uitnodigt tot reflectie over de rol van kunst in een tijdperk waarin traditionele religie voor velen steeds verder naar de achtergrond verdwijnt. De titel is zowel een statement als een uitnodiging voor bezoekers om kunst op een andere, misschien wel spirituele manier te benaderen.

Kunst als zingeving in onrustige tijden

“KUNST is voor mij een noodzaak. Het is mijn adem, mijn voedsel,” begint Verscheure wanneer ik hem vraag naar de inspiratie achter de titel van de tentoonstelling. Er is een intensiteit in zijn woorden, alsof hij zichzelf via deze titel zichtbaar maakt. “Dat is niet alleen voor mezelf zo, maar voor elke kunstenaar. Kunst is niet zomaar een bezigheid of een hobby; het is wat hen drijft, wat hen voedt. Bij uitbreiding blijkt dit ook voor veel bezoekers aan tentoonstellingen zo te zijn. Kunst tilt hen op de één of andere manier naar een hoger spiritueel niveau. Kunst als vorm van zingeving. Daarom deze titel.” Hij schetst een wereld waarin de traditionele rol van religie, die vroeger richting en betekenis bood, plaatsmaakt voor kunst. Waar religieuze gebeden hun betekenis voor velen verloren hebben, biedt kunst een alternatief. “Het is niet voor niks dat religie kunst inzette om hun ideeën te verspreiden,” legt hij uit. “Vandaag zoeken mensen naar iets wat hen rust en betekenis kan geven, iets wat hen helpt dingen te zien die ze zelf moeilijk onder woorden kunnen brengen. Kunst kan dat.”

De tentoonstelling THIS IS MY CHURCH is dan ook meer dan een verzameling mooie beelden. Als curator wil hij dat bezoekers een diepere ervaring hebben, dat ze zich laten onderdompelen in de gelaagde betekenissen achter het werk. “Ik hoop dat de bezoeker op de één of andere manier binnengetrokken wordt in de gedachtewereld van de kunstenaar,” zegt hij met een stille kracht. “Deze tentoonstelling is soms confronterend, maar dat maakt het des te krachtiger. De negen kunstenaars die ik heb uitgenodigd, tonen hun zoektocht naar bakens van rust, naar plekken van betekenis.” Met hun werken brengen ze de vraag naar voren: hoe kan kunst in deze turbulente wereld een rol spelen als een toevluchtsoord?

Een nieuwe vorm van spiritualiteit

Die visie, kunst als een mogelijke nieuwe religie, raakt aan een gedachte die steeds sterker leeft in de hedendaagse kunstwereld. Terwijl kerken leeglopen, zien we musea, galeries en kunstmanifestaties als deze vollopen met zoekers en bewonderaars. Kunst biedt voor velen wat religie ooit bood: een plek voor reflectie, een ruimte waar het grotere geheel soms net even tastbaar wordt. “Het is een vraag die ik me al enige tijd stel,” geeft Verscheure toe, wanneer we dieper ingaan op de relatie tussen hedendaagse kunst en spiritualiteit. Hij benadrukt hoe de rol van kunst door de eeuwen heen verschoven is. “Vroeger werd kunst door de religie ingezet om hun ideeën makkelijker te verspreiden. Een schilderij kon door ongeletterden ‘gelezen’ worden. Kunst was een propagandamiddel voor godsbeelden,” zegt hij. Maar toen de burgerij meer rijkdom verwierf, kregen kunstenaars meer vrijheid. “Plots konden ze hun eigen ideeën uitvoeren. Kunstenaars werden individuen, gevoelig voor wat er in hun leefwereld en in de wereld gebeurt.” Die gevoeligheid maakt kunst een spiegel van onze tijd, soms een toevluchtsoord en soms een ruwe confrontatie. Hij laat zich niet zomaar verleiden tot makkelijke antwoorden. “Misschien is het arrogant om kunst als religie te bestempelen. Maar het voelt voor mij wel als zingeving, en dat is misschien wat mensen vandaag de dag nodig hebben.”

Dialoog tussen kunst en locatie

De keuze voor de kunstenaars is met dezelfde gevoeligheid gemaakt. Het gaat niet om hun stijl of techniek, maar om de verhalen die ze vertellen. “Ze maken geëngageerde kunst die de toeschouwer dwingt om na te denken,” zegt Verscheure. Kendell Geers, bijvoorbeeld, toont in Militia Dei wapenstokken die een kruis vormen. “Het werk is visueel krachtig, maar wanneer je als bezoeker begrijpt dat Geers met deze symboliek iets zegt over geweld en religie, wordt het nog diepgaander.” Cindy Wright, met haar memento mori-werken, nodigt ons uit om onze eigen vergankelijkheid onder ogen te zien, terwijl Daniëlle van Zadelhoff haar portrettenfragmenten toont in reliekkastjes. “Haar werken zijn hedendaagse relikwieën,” zegt Verscheure, “en ze symboliseren hoe kunst de plaats van religieuze objecten heeft overgenomen.” Hij moedigt bezoekers aan om deze verhalen tot zich te nemen, bijvoorbeeld via de catalogus die voor een vrijwillige bijdrage verkrijgbaar is. “Kunst wordt zoveel boeiender wanneer je de dieperliggende verhalen kent.”

De locaties van de tentoonstelling spelen daarbij een cruciale rol. “Watou, Zwalm, Chambres d’Amis… kunst krijgt op zulke plekken een ziel,” zegt hij. “De oude schuren, stallen en kerken waarin sommige werken worden getoond, tillen de kunst naar een hoger niveau. Zelfs wanneer het werk van Cindy Wright niet letterlijk in een kerk hangt, roept de sfeer van de ruimte iets op wat in een traditionele museumzaal verloren zou gaan.” De dialoog tussen de kunst en de architectuur maakt de ervaring gelaagd en intiem, iets wat in een meer neutrale setting moeilijker te bereiken zou zijn.

De tentoonstelling krijgt een extra dimensie door de muzikale verwijzing naar God Is a DJ. Verscheure: “De titel en inhoud van de tentoonstelling waren er eerder, maar toen ik het nummer van Faithless hoorde, voelde het als een perfecte match. Muziek is nu eenmaal toegankelijker dan beeldende kunst, en dit nummer blijft ook na al die jaren nog overeind.” Zijn oproep aan de lokale bevolking om zichzelf dansend te filmen op het nummer resulteerde in een montage die als een ode aan de gemeenschap fungeert. “Het was mijn manier om Tourinnes-la-Grosse te bedanken voor hun vertrouwen.”

 Verbinden over de grenzen van taal

Het voelt bijzonder om als Vlaamse curator een overwegend Waalse kunstmanifestatie te leiden, maar de curator ziet het als een geschenk. “Ik woon in Wallonië, maar ik zie mezelf als Belg. Het is vreemd dat we elkaar zo weinig kennen,” zegt hij. “Maar emoties zijn universeel. Het enthousiasme hier is hartverwarmend en geeft me het gevoel dat we iets wezenlijks delen, voorbij taal en cultuur.” Hij ziet het als een kans om de kloof tussen Vlaamse en Waalse kunstenaars te overbruggen en benadrukt dat kunst een verbindende kracht heeft die voorbij grenzen en vooroordelen reikt.

Verscheure hoopt vooral dat bezoekers geraakt worden, op welke manier dan ook. “Of ze nu rust vinden of juist met vragen vertrekken, zolang ze maar iets voelen.” Het doet er niet toe of de bezoeker na de tentoonstelling meer rust heeft gevonden of juist meer onrust in zichzelf ervaart. Wat voor hem telt, is dat de kunst een ervaring biedt die blijft hangen, een moment van bezinning dat hen op de een of andere manier raakt. Want dat, besluit hij, is uiteindelijk de kern van wat kunst zou moeten doen: ontroeren, inspireren en soms zelfs een stukje van de puzzel van het leven onthullen.

De tentoonstellingen zijn elke zaterdag en zondag open van 13 tot 18u, van 10 november t.e.m. 1 december.
Meer info: https://tourinnes.be/nl/home/#praktische-info