God is een DJ, en de kerk staat vol kunst

In 1998 zong Maxi Jazz iets dat sindsdien in mijn hoofd blijft hangen als een, jawel, ostinato: This is my church / This is where I heal my hurts. Faithless meende het letterlijk noch ironisch. Ze meenden het allebei tegelijk. God is a DJ, de dansvloer is een tempel, herhaling is meditatie, ritme is gebed. Ik moest eraan denken toen ik voor het eerst las over Canto Ostinato, het kunst-, poëzie- en muziekevent dat TaLe Art Gallery, Pedro Brugada  en curator  dichter Jean-Paul van der Poorten hebben samengebracht in Vlierzele.

De herhaling die niet ophoudt

Canto ostinato betekent letterlijk “hardnekkig lied” of “volhardende zang”: een melodische of ritmische frase die zich blijft herhalen, die weigert te verdwijnen, die als een onderstroom aanwezig blijft onder alles wat er verder in een compositie gebeurt. Het is geen herhaling uit gebrek aan verbeelding, maar herhaling als structuurprincipe, als geloofsdaad bijna. De herhaling die betekenis niet uitput maar verdiept.

De tentoonstelling vertrekt van een concrete bron: een poëtische uitspraak van Pedro Brugada over het ritme van het hart, en vier gedichten van curator Jean-Paul van der Poorten. Vierendertig kunstenaars uit alle Vlaamse provincies gingen met dat materiaal in dialoog. Van der Poorten omschreef zijn curatoriële keuze helder: hij zocht abstract werk met een poëtische connotatie, kunst die de kijker raakt door sfeer, emotie en meerdere betekenislagen, met ritme en muzikaliteit als rode draad. Dat klinkt als een recept voor vrijblijvendheid, maar de resultaten, te zien op de foto’s die mij bereikten, spreken dat tegen.

De kerk als partituur

In de Sint-Fledericuskerk hangen grote doeken als zeilen tussen de pilaren en het koor. Twee brede panelen in kobaltblauw, van textielkunstenares Mileen Malbrain, opgebouwd uit tientallen gelijkaardige maar nooit identieke vlakken, zweven aan weerszijden van het middenpad. Achter het altaar rijzen smallere verticale werken op, wit en kalligrafisch, volgeschreven met tekst en patroon, van Goedele Soetewey. De kerkruimte wordt zo een partituur: wie van achter naar voor loopt, leest een compositie. De herhaling is er niet decoratief maar structureel, precies zoals Van der Poorten het bedoelde.

Aan een van de pilaren hangt een klein textielpaneel van Margot Van den Berghe, dat pas bij nadering zijn eigenlijke intelligentie prijsgeeft: acht driehoeken in aardetinten en blauwgrijs, samengesteld tot een ruitvormig geheel in stof. Elke driehoek een andere textuur, een ander weefsel, maar samen vormen ze één draaiende beweging. Een visueel ostinato. Links en rechts van de pilaar kijken heiligenbeelden toe, onbewogen maar present, zoals altijd.

De galerij ademt horizontaal

Een paar stappen verderop, en die wandeling door Vlierzele werkt als een intermezzo, een adempauze tussen twee bewegingen van hetzelfde stuk, wacht TaLe Art Gallery. Wie de galerij kent, weet dat ze geen neutrale witte ruimte is maar een plek met karakter, ingebed in een dorp dat zelf al een soort schilderij is. Ik schreef er eerder zelf voor, de introductietekst bij Materia Nova in 2025, een expo over materie die van zichzelf begint te spreken. Dat Canto Ostinato nu in diezelfde ruimte zijn tweede thuis vindt, voelt als een logische continuïteit.

Op een witte sokkel staat een werk van Inge De Zutter, die de aandacht trekt met een klein wit porseleinen voorwerp: een opengewerkte koepelvorm, cellulair van structuur, half koraal, half bot. Herhaling op moleculair niveau. De materie die zichzelf organiseert in een patroon dat nergens begint en nergens eindigt.

Het hart als bewijs

Pedro Brugada, cardioloog én kunstenaar (een combinatie die minder onverwacht is dan ze klinkt, want ook het hart werkt in herhalingen), is aanwezig met Fugit irreparabile tempus, een werk waarvan de titel zelf al een soort ostinato is. De tijd vlucht onherstelbaar: die zin is van Vergilius en staat sindsdien als een vaste baslijn onder de menselijke ervaring. Dat Brugada als vertrekpunt van deze hele tentoonstelling het hartritme koos, is achteraf bezien haast te mooi: het ostinato dat ons in leven houdt, de herhaling waarvan we afhankelijk zijn zonder er ooit bij stil te staan.

Samen met hun collega’s in de kerk vormen de kunstenaars van de galerij een koorfuga van stemmen die hetzelfde thema bezingen zonder ooit hetzelfde te klinken.

Abundantie als keuze

De opening op 7 juni om 15 uur moet een bijzondere gebeurtenis zijn geweest. Poëzie gelezen door Jef Vermassen, Pedro Brugada, Griet Decabooter, Elia Vermeulen en Jean-Paul van der Poorten. Prachtige liederen door het Sint-Ceciliakoor onder leiding van Johan De Vos, pianist Hans Van Gysegem, gitarist Pascal Podevyn, en Filip Van Keer als bellenman, percussiesolist én tenor. Een veiling voor het goede doel door curator Hervé Claeys van een werk van Pedro Brugada en de kalligrafische werken van Goedele Soetewey . Een Ode aan Vlierzele door Brugada en Van der Poorten. Ik las het programma en voelde hoe iemand die er wél bij was alle kanten tegelijk op getrokken werd, door geluid, door woord, door beeld. Dat is geen verwijt aan de organisatoren. Integendeel: het is een keuze voor abundantie, voor het tegendeel van de minimalistische tentoonstelling-als-witruimte die de hedendaagse kunst domineert.

En toch, en dit is de paradox van het ostinato, wordt die volheid draaglijk door herhaling. Juist doordat één motief volhardt, kan alles eromheen vrijer bewegen. De rust zit in de herhaling, niet ondanks haar.

Op zondag  27 juni is er nog een finissage om 15 uur op beide locaties met opnieuw een kleiner programma met poëzie en muziek. De trein vertrekt dus nog één keer. Ik ben van plan om dit keer op het perron te staan voordat hij rijdt.

Canto Ostinato, TaLe Art Gallery & Sint-Fledericuskerk, Vlierzeledorp 12A, Vlierzele
De tentoonstelling in de kerk en bij Tale Art Gallery is nog 3 weekends te bezichtigen, tot 27 juni. Te bezoeken op vr-za-zo van 14-17u, of na telefonische afspraak. (+32 476 50 49 52)