Ik was in Parijs. Cézanne in het Grand Palais, Gustave Fayet in de Fondation Louis Vuitton. Twee tentoonstellingen, twee tijdsloten, twee wachtrijen. En overal volk. Heel veel volk. Dus moet ik de titel van dit stuk misschien herzien. Ze gaan wel. Ze gaan zelfs massaal. De vraag is alleen waar ze eigenlijk naartoe gaan.
Het tijdslot als bedevaart
Een blockbuster begint met een ticket dat je weken vooraf boekt. 14u30. Niet 14u15, niet 14u45. Wie te laat komt, is zijn bedevaart kwijt.
Binnen schuift de menigte als één lichaam van zaal naar zaal. Niemand heeft dat afgesproken. Toch stopt iedereen bij hetzelfde zaalbordje, leest dezelfde drie regels en schuift een meter op naar hetzelfde schilderij. Een processie zonder priester. In de vestiaire hangen meer jassen dan er in de zalen ogen open zijn.
Bij sommige werken staan ze vier rijen dik. Een meter verder hangt een tekening die er duidelijk niets van begrijpt. Bijna niemand kijkt ernaar. Waarom ben ik niet interessant genoeg?

Hoeveel van hen willen hier zijn?
Ik heb het niet geteld, maar ik heb het geprobeerd te zien. De geïnteresseerden herken je aan hun traagheid. Ze stappen achteruit. Komen terug en kijken naar een hoek van het doek waar niets bijzonders gebeurt, en precies daar gebeurt het.
De anderen herken je aan hun tempo. Ze zijn er geweest. Ze moeten er geweest zijn. Een tentoonstelling als deze is geen afspraak met Cézanne. Het is een afspraak met het eigen cultureel geweten.
Ik schat het op één op vijf. Misschien ben ik mild.
Mag je zalen overslaan?
Ja. Verdomme ja.
Niemand heeft je ooit verplicht om een tentoonstelling te lezen zoals een roman, van het eerste hoofdstuk tot het laatste. Een curator bouwt een parcours. Dat is een voorstel, geen wet. Wie in zaal drie blijft hangen bij één werk en de rest overslaat, heeft meer gezien dan wie alle twaalf zalen netjes heeft afgevinkt.
Toch voelt het als spijbelen. We betalen achttien euro en willen ze tot de laatste cent terugkijken. Het museum als all-you-can-eat. Wie een zaal overslaat, laat eten liggen.
Bij Fayet is dat dilemma groter. De Fondation gebruikt het hele gebouw, met honderden werken en documenten. Wie alles wil zien, ziet niets. Wie één Redon kiest en er tien minuten blijft staan, gaat naar huis met een Redon.
En de foto?
Dan de selfie. Met de rug naar het werk, het gezicht naar de lens, het schilderij als achtergrond. Ik heb me lang geërgerd. Ik doe dat nog altijd.
Maar laat ons eerlijk zijn. Mensen gingen altijd naar kunst om er geweest te zijn. De Grand Tour was ook een verzameling bewijsstukken. Alleen stuurde je toen een brief. Vandaag stuur je een foto.
Het probleem is niet de foto. Het probleem is de foto in plaats van het kijken. Wie eerst kijkt en dan fotografeert, heeft twee herinneringen. Wie alleen fotografeert, heeft er één. En die staat op zijn telefoon, niet in zijn hoofd.
Dus nee, je moet net niet op de foto gaan met het iconische werk. Ga op de foto met het werk dat niemand kent. Het zal je dankbaar zijn.
De galerie om de hoek
En dan het eigenlijke punt. Na het Grand Palais liep ik over de linkeroever. Uitnodigende galerieën. Open deuren, witte muren, een galerist achter een Mac. Leeg. Volledig leeg.
Ik ging er zelf ook niet binnen. Ik had pijn aan mijn voeten, een trein om vijf uur en al genoeg kunst gezien voor één dag. Dat zei ik tegen mezelf. Het klonk overtuigend.
Hetzelfde publiek dat drie uur aanschoof voor een dode meester, durft geen deur open te duwen voor een levende kunstenaar. Geen wachtrij, geen ticket, geen tijdslot. Gratis. En toch te duur.
Waarom vraag je jezelf af? Omdat de blockbuster zekerheid biedt. Cézanne is goedgekeurd. Door musea, door honderd jaar kunstgeschiedenis, door de veilingzaal. Wie naar Cézanne gaat, kan zich niet vergissen. Wie een galerie binnenstapt, wel.
Fayet ging wel
Het ironische is dat ik dat net in de Fondation had geleerd. Gustave Fayet kocht Van Gogh, Gauguin en Redon toen niemand dat deed. Hij ging de ateliers binnen. Bezocht handelaars. Ging waar nog geen wachtrij stond.
En hij verkocht ook. In 1908 deed hij op één namiddag twee Gauguins van de hand om een abdij te kopen. Fontfroide. Een verzamelaar die koopt, verkoopt en opnieuw koopt. Alles wat ik de voorbije weken van de kunstwereld vroeg, deed hij al. Honderd jaar te vroeg.
Vandaag staan wij in de rij voor zijn collectie. Voor de moed van iemand anders.

Dus waarom gaan ze verdomme niet?
Ik moet de noodkreet misschien anders formuleren. Ze gaan naar het Grand Palais. Naar de Fondation. Naar alles wat al zeker is.
Ze gaan niet naar wat nog moet beginnen. Niet naar de kunstenaar die vandaag schildert wat over honderd jaar in een blockbuster hangt. Niet naar de kleine galerie waar de Fayet van morgen zou moeten staan.
En misschien omdat de kunstwereld een vierde merkwaardige afspraak met zichzelf heeft gemaakt: iedereen wil erbij zijn, zolang iemand anders er eerst was.
Ze gaan wel. Ze gaan alleen te laat. In dit geval ongeveer een eeuw.
Ontdek meer van Kunstflaneur.be
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.

Goed geschreven Yves!
Nostalgie is het. Met één miljard waren we in plaats van acht. Niet murw van alle prikkels. Lang niet alles was geschilderd, geschreven of online gezet. Dat deed iets met een mens. Er viel wat te ontdekken.