De rode adem van het onzekere

De ochtend begint vroeg, nog in de schemerzone tussen slapen en ontwaken. Om half acht rolt de Thalys traag de sporen af, het vertrouwde ritme van ijzer op ijzer onder mijn voeten. In het voorbijglijdende landschap tussen Antwerpen en Parijs ontvouwt de dag zich gestaag, terwijl ik me voorbereid op wat komen zal. Kunst is altijd een reis—soms fysiek, soms innerlijk, meestal beide.

Rond half tien stap ik uit in een stad die zich al vol overgave aan de dag heeft gegeven. De zon streelt zacht de eerste bloesems van de Avenue des Champs-Élysées, spiegelt zichzelf in de glazen wanden van het Grand Palais. Mensen bewegen zich door de brede lanen, een mozaïek van haast en traagheid, stemmen waaien in flarden voorbij. Ik steek de straat over, het monumentale gebouw opent zich als een ademtocht. Hier, in deze tempel van glas en staal, hangt de rode gloed van Chiharu Shiota als een vraag in de lucht.

Uncertain Journey—Een web van adem en afwezigheid

Het zijn de laatste dagen van de expo. Zoals steeds is het druk, maar wanneer ik de zaal betreed, valt de wereld stil.

Het eerste wat je voelt, is de drukkende aanwezigheid van het rood. Een tint die in alles doordringt, als een geheugen dat zich plots opdringt. De wol hangt in zware bundels aan het plafond, zakt bij momenten als bloederige nevel neer over de zwarte geraamtes van boten. Maar het zijn geen boten, niet echt. Ze zijn leeg, zonder passagiers, zonder roeispanen, zonder bestemming.

Je loopt ertussendoor, en de lucht lijkt dikker te worden, verzadigd met wat hier niet is. De draden trekken zich samen boven je hoofd, een wirwar van verbindingen, herinneringen, onafgemaakte gedachten. Dit is geen werk dat zich laat begrijpen—je moet het ondergaan, erin verdwalen.

De boten lijken een reis voor te stellen, beeld ik me in. Maar waar naartoe? Zijn het migratieverhalen? Geestenboten die de Styx oversteken? Of gewoon fragmenten van levens die elkaar net niet raken?

Ik blijf staan en laat het werk tot me doordringen. Het rood schroeit zich in mijn netvlies. Ik denk aan hoe Shiota als kind haar grootmoeder vroeg waar we naartoe gaan als we sterven. “We lossen op in de lucht,” had ze gezegd.

Een lichaam dat niet ophoudt met bestaan

De rode draad (no pun intented) is een motief dat Shiota al jaren gebruikt. Het verbindt mensen met wat ooit was, met wat nog komt. Ze begon als performancekunstenaar in de jaren ’90, wikkelde haar eigen lichaam in textiel en modder, bond zichzelf vast in haar installaties. Die radicale lichamelijkheid is zachter geworden, maar nog steeds aanwezig.

Niet ver van Uncertain Journey zweven kleren in een andere zaal—jurken, hemden, zonder lichamen. Ze dragen nog de vorm van wie ze ooit omhulden, maar ook hier zijn de mensen zelf verdwenen.

Herinnering en afwezigheid, aanwezigheid en verdwijnpunt—het zijn begrippen die hier geen vaste vorm aannemen, maar als schaduwen tegen de muren dansen.

De verstilde klank van vergeten muziek

En dan, plots, een piano.

Hij staat midden in de ruimte, een verweerd, zwartgeblakerd instrument, de ziel verstrikt in een web van zwarte draden. De snaren zijn verdwenen, de toetsen bedolven onder een fijnmazig netwerk dat zich uitstrekt naar de muren en het plafond. Alsof een onzichtbare hand de klanken heeft willen vastleggen en ze, bij die poging, heeft verstikt.

Een stoel staat ernaast, leeg, wachtend op iemand die nooit zal komen. Of misschien is die persoon er al geweest, en heeft hij in zijn afwezigheid alleen sporen nagelaten—de echo van een niet gespeelde melodie.

Ik stel me voor hoe vingers zich over de toetsen zouden bewegen, hoe klanken zich een weg zouden banen door het web, hoe ze zouden proberen los te breken uit hun verstikking. Maar het blijft stil. De draden houden de klank gevangen, net zoals herinneringen zich in ons vastzetten, niet langer luidruchtig en helder, maar fluisterend, schaduwrijk.

Het is een dode piano, maar het is tegelijk een instrument dat trilt van alles wat niet meer gezegd kan worden.

De ziel die trilt

Deze tentoonstelling draagt de naam The Soul Trembles, en dat is precies wat ze doet: ze laat iets trillen in de ruimte tussen waarneming en gevoel. Shiota’s werk is geen object dat je bekijkt, het is een ervaring die zich in je nestelt.

Wanneer ik na een tijd weer naar buiten stap, is de zon nog net zo fel als toen ik aankwam. Maar er is iets veranderd. Alsof de rode draden zich nog steeds door mijn gedachten trekken, dunne lijnen die zich vasthechten aan iets dat ik niet helemaal kan benoemen.

Een reis zonder zekerheid, maar met de belofte van iets wat blijft.