Ik heb me in deze reeks al afgevraagd waarom ze verdomme niet kopen. Waarom ze verdomme niet verkopen. Waarom ze verdomme niet reageren. Drie vragen, drie stukken, veel lezers, weinig antwoorden. Vandaag de vraag die eronder ligt. Niet waarom de kunst niet verkocht wordt. Wel waarom ze nergens thuiskomt.
Ik was vorige week op een vernissage. Dat is niet ongewoon. Ongewoon was dat ik het werk zag.
Meestal zie je het niet. Je ziet een galeriehouder die iemand belangrijk begroet. Een curator die een andere curator ontwijkt. Je ziet een glas lauwe cava en een persbericht van drie pagina's. Daarin staat dat het werk "de liminaliteit van het postdigitale lichaam bevraagt". Het werk zelf hangt ergens achter een rug.
Ik ken dat persbericht. Ik heb er zelf een paar geschreven. Niet dit, maar wel zijn neven.
Het kasteel
Laten we eerlijk zijn. Wij, kunstenaars, galeriehouders, critici, curatoren, hebben rond de kunst een kasteel gebouwd. Met een slotgracht van jargon. Met een ophaalbrug die alleen zakt voor wie het wachtwoord kent.
Het wachtwoord verandert elk seizoen. Vorig jaar was het "dekoloniaal". Dit jaar is het "zorg". Volgend jaar weet niemand het. Dat is precies de bedoeling.
En dan verbazen we ons dat de bezoeker buiten blijft staan. Dat hij aan de slotgracht een ijsje eet en terug naar huis rijdt. Naar zijn zetel. Met daarboven een ingelijste zonsondergang in Toscane. Of niets.
Wij noemen dat een gebrek aan cultuur. Hij noemt het zondag.
En dan schrijven wij een stuk met de titel "waarom kopen ze verdomme niet". Ik weet het. Ik was erbij.
De reis rond een kamer
In 1790 zat Xavier de Maistre tweeënveertig dagen huisarrest uit in Turijn. Straf voor een duel. Hij was officier, hij was jong, en de eer had gesproken. Hij schreef er een reisverslag over: Voyage autour de ma chambre. Van zijn bed naar zijn bureau. Van zijn bureau naar een portret aan de muur. Een reis van een paar meter, met de ernst van een expeditie. Het werd een van de mooiste reisboeken die ik ken.
Dat is wat een kunstwerk thuis doet. Het is een reis die je elke ochtend maakt zonder je pantoffels uit te doen.
Een schilderij in een museum ziet tweeduizend mensen per dag. Een schilderij in een keuken ziet er één. Maar het ziet hem helemaal.
Het ziet hem in pyjama. Met een kater. Ziet de ruzie, de verzoening en de tweede ruzie. Het ziet hem rouwen. Het ziet de nieuwe liefde de eerste keer binnenkomen en zeggen: "Wat een mooi werk." Het schilderij weet dan al hoe het afloopt. Het zegt niets. Dat is discretie. Dat leer je niet in een white cube.
De zetel van Matisse
Matisse wilde een kunst die werkte als een goede fauteuil voor een vermoeide zakenman. De avant-garde vond dat gênant. Een eeuw lang hebben we ons ervoor geschaamd.
Ik vind het de meest radicale zin van de twintigste eeuw.
Want ontroering hoeft geen evenement te zijn. Geen opening, geen performance, geen biënnale met een thema dat niemand onthoudt. Ontroering kan een toestand zijn. Permanent. Huiselijk. Zoals een geur die je niet meer ruikt tot je een week weg bent geweest.
Kunst koesteren zou een reflex moeten zijn. Zoals bloemen op tafel zetten. Zoals een raam openen. Niemand heeft een theorie nodig om een raam open te zetten.
En de markt dan?
Ik hoor de bezwaren al. Kunst is ook een economie. Galeries moeten draaien. Kunstenaars moeten eten.
Akkoord. Maar wie van een werk houdt, koopt het. Wie het koopt omdat het een investering is, verkoopt het weer. Kies maar welke klant je wil.
De markt is een kat. Roep haar en ze blijft weg. Zet een stoel in de zon en ze ligt erop voor je het weet.
Daar is het antwoord op de hele reeks. Ze kopen niet, verkopen niet en reageren niet, omdat wij vergeten zijn te zeggen waar het werk naartoe moet. Niet naar de beurs of naar de vrieskast van de vrijhaven maar naar huis.
Coda
Op die vernissage hing een klein schilderij. Geen titel die ik kon onthouden. Geen persbericht dat erover ging. Ik zag het naast mijn bureau hangen, in het licht van een februariochtend.
Dat is geen kunstkritiek. Dat is verliefdheid. Het verschil is kleiner dan we in ons vak durven toegeven.
Ik heb het niet gekocht. Nog niet.
Maar het woont al bij mij.
Ontdek meer van Kunstflaneur.be
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.