Er was eens een man genaamd Beeple. Hij zette 5000 digitale prentjes in een collage, noemde het kunst en verkocht het bijna vijf jaar geleden voor 69 miljoen dollar. De kunstwereld viel stijl achterover, verzamelaars vielen van hun stoelen, en de krantenkoppen riepen dat een nieuw tijdperk was aangebroken. Plots wilde iedereen een stukje van die blockchain-koek. Kunst was niet langer een schilderij aan de muur, maar een jpeg die je kon downloaden, rechtsklikken en opslaan op je bureaublad. Het was de ultieme grap: miljoenen betalen voor iets dat je buurjongen gratis kon kopiëren.

NFT’s (“Non-Fungible Tokens” voor de ingewijden) kregen in één klap de status van heilig relikwie. Vandaag is er een betere vertaling: Nietszeggende Fictieve Troep. Want wat zijn we opgeschoten met die hele gekte? Een hoop lege wallets, een digitale stortplaats van apenkoppen met zonnebrillen, en de herinnering aan de grootste collectieve verdwazing sinds tulpenbollen in de 17de eeuw.

De apenkoorts en de punkbubbel

Wie er het hardst van profiteerden? Niet de kunstenaars, maar de slimme jongens achter projecten zoals de Bored Ape Yacht Club. Je betaalde een fortuin voor een pixelachtige aap die eruitzag alsof hij ontworpen was door iemand die te lang naar clipart had gestaard. Toch stonden beroemdheden te trappelen om zich met hun apenprofielfoto te laten zien: Justin Bieber, Paris Hilton, zelfs Madonna. Het leek alsof iedereen die iets met roem te maken had, dringend ook een lelijke cartoon nodig had om erbij te horen.

En dan waren er de CryptoPunks: primitieve pixelportretten die rechtstreeks uit een Commodore 64 leken te komen. Voor de prijs van een villa in Knokke kreeg je een vierkant hoofdje met een sigaret. En dat noemden ze dan iconisch. Vandaag hangen diezelfde avatars als spookbeelden in digitale wallets, wachtend tot iemand nog eens gek genoeg is om er zijn pensioen op te verbranden.

De zogenaamde “community” die rond die projecten groeide, beloofde exclusieve feestjes, privileges en een nieuwe manier van samenleven in de metaverse. Wat bleef er over? Een paar halflege Discord-kanalen en het gevoel dat je dure toegangsticket vooral een lidkaart voor de club der goedgelovigen was.

De sekte van de screenshot

NFT’s waren meer religie dan kunst. De volgelingen spraken over “hodl”, “floor price” en “utility” alsof het heilige geschriften waren. Elke nieuwe drop werd onthaald als een openbaring. Maar de waarheid bleef pijnlijk eenvoudig: je kocht niet het kunstwerk, je kocht een regel code die zei dat je ergens in een database vermeld stond. Ondertussen kon de rest van de wereld gewoon een screenshot maken en zich even rijk voelen.

De ironie was compleet: hoe meer geld er in NFT’s werd gepompt, hoe belachelijker het hele circus werd. Men sprak over “digitale schaarste”, maar er waren meer NFT’s in omloop dan opslagruimte op je laptop. Waar klassieke kunst tenminste nog tastbaar is – olieverf, doek, een handtekening van de maker – leverde de NFT je enkel de illusie van bezit. Het was Monopoly-geld met een chique sausje.

En kijk nu: de NFT-goeroes zijn verdwenen, de influencers hebben hun profielfoto’s van apen ingeruild voor zonsondergangen, en wie destijds een fortuin neerlegde voor een pixelige alien zit met de kater van zijn leven.

Beeple’s erfenis: een dure grap

Laten we eerlijk zijn: Beeple’s 69 miljoen was het startschot van een massahysterie die de kunstwereld tijdelijk in een kermisattractie veranderde. Hij lachte zich wellicht een breuk, en wie kan het hem kwalijk nemen? Hij verkocht een digitaal luchtkasteel dat collectors blindelings kochten, gedreven door angst om de boot te missen. Maar wat bleef er na de hype? Een grafiek die steiler naar beneden ging dan een zwarte piste in de Alpen.

Misschien is dat de ultieme les van de NFT: hebzucht maakt blind, technologie maakt het belachelijk, en samen maken ze een product dat enkel nog als mop overeind blijft. NFT’s zijn niet het Louvre van de toekomst, maar eerder de Tamagotchi van de kunstgeschiedenis: even leuk, fel gehypet, en uiteindelijk vergeten op de bodem van een la.

Wat overblijft, is een nieuwe afkorting die de lading perfect dekt: NFT = Nietszeggende Fictieve Troep. Geen blockchain kan dat nog ontkennen.