Biot, de naam van het Franse stadje dat momenteel doezelt onder een zomerzon van 35 graden, is bijna even klein als het aantal inwoners ervan. Sta me toe om deze dichterlijke vrijheid aan te wenden om u vervolgens met de wijsvinger van de overijverige leraar erop te wijzen dat dit dorp een unieke plek is om de werken van een van de belangrijkste 20e-eeuwse kunstenaars te ontdekken: Fernand Léger.
Mijn eerste echte confrontatie met leven en werk van Fernand Léger was in 2018 tijdens een overzichtstentoonstelling in het Brusselse BOZAR. Het was in feite een hernieuwde kennismaking want gedurende enkele decennia was hij in mijn hoofd weggezet als de schilder van het machinetijdperk. Toch zijn er enkele quotes van de man blijven kleven in mijn achterhoofd. Zo schrijft hij in 1946 dat een kale muur een dood oppervlak is dat alleen door kleur tot leven gebracht kan worden (of zoiets in die aard). Dat hij bij leven en dood de daad bij het woord voegde blijkt al wanneer ik de parking van het museum opdraai.
Een kleine geschiedenis van het gebouw
Het Musée national Fernand Léger is gevestigd in een indrukwekkende villa die de kunstenaar enkele maanden voor zijn dood in 1955 kocht, genaamd Mas Saint André. Nadia Léger, zijn weduwe, en Georges Bauquier, zijn naaste medewerker, besloten om op dit terrein een museum te creëren om hem te eren en de kennis van zijn werk te bevorderen. Het museumgebouw is ontworpen door architect André Svetchine en het park is toevertrouwd aan landschapsarchitect Henri Fisch. Het gebouwproject bevat een immense mozaïek die oorspronkelijk door Léger was gepland voor de decoratie van het Hannover-stadion, maar nooit werd gerealiseerd.
Op 13 mei 1960 werd het Fernand Léger Museum in Biot geopend met een uitzonderlijk evenement. Meer dan vijfduizend gasten stroomden naar de opening van het eerste monografische museum in de regio. Onder het beschermheerschap van Picasso, Braque en Chagall bracht de inauguratie beroemdheden uit de literaire en artistieke wereld, filmsterren en politieke vertegenwoordigers samen.
In 1969 schonken de oprichters het gebouw aan de Franse staat, maar ook het land en een rijke collectie van meer dan driehonderd werken. André Malraux, Minister van Staat belast met culturele zaken, ontving de schenking tijdens een officieel evenement dat eindigde met een gala georganiseerd in het Palais des Festivals de Cannes. In 1987 werd het museum uitgebreid en bestudeerd en gebouwd door het Ministerie van Cultuur door architect Bernard Schoebel. Een nieuwe vleugel van het gebouw verdubbelt het tentoonstellingsoppervlak. Op de oost- en westgevels van het nieuwe gebouw gaf Georges Bauquier Heidi Melano opdracht om monumentale mozaïeken te maken op basis van Légers plannen voor La Triennale di Milano (1951) en voor de decoratie van de Universiteit van Caracas (1954).
Een smeltkroes van stijlen
Wie Fernand Léger wil onderbrengen bij een van de -ismen van de kunstgeschiedenis is er wellicht aan voor de moeite. Algemeen aanvaardt men dat de man nauw aanleunt bij het kubisme, maar daaraan zou ik dadelijk het futurisme als purisme willen toevoegen. Zijn werk wordt gekenmerkt door contrasterende vormen en dynamische kleuren die het ritme van machines, poëzie van objecten en schoonheid van grote moderne steden oproepen. En grootte valt meer dan eens op in deze locatie. Niet alleen de buitenmozaïeken getuigen van de (letterlijke) grootsheid van zijn werk. Ook binnen word ik gegrepen daardoor gegrepen.
Sinds 2021 presenteert het Fernand Léger National Museum immers een belangrijk werk met uitzonderlijke afmetingen (4,90 m hoog bij 8,70 m lang): Le Transport des Forces. Geschilderd door Fernand Léger in 1937 ter gelegenheid van de Internationale Tentoonstelling van Kunst en Techniek in Parijs, is dit monumentale schilderij het resultaat van een opdracht van de staat, oorspronkelijk bedoeld om het Palais de la Découverte te versieren. Als een ware lofzang op de harmonieuze alliantie van artistieke creativiteit en technologische innovatie prijst Le Transport des Forces elektrische energie die voortkomt uit een proces van transformatie van natuurlijke krachten. Léger creëerde dit werk in samenwerking met zijn studenten in de context van het Volksfront Dit schilderij markeert een keerpunt in Légers benadering: hij verdiept zijn reflectie op de plaats van kleur in moderne architectuur en wordt de promotor van een sociale kunst, ingeschreven in de openbare ruimte. Met dit werk is de schoonheid van muurschilderingen nu voor iedereen zichtbaar. Le Transport des Forces blijft nog een jaartje in het museum alvorens opnieuw naar Parijs terug te keren.
Voor de rest brengt het museum een mooi overzicht van leven en werk van deze Franse kunstenaar met talrijke foto’s uit zijn privéleven. Voeg daaraan toe dat je rondloopt in zijn persoonlijke woning (die weliswaar een grondige transformatie heeft ondergaan) en je beseft dat Biot niet mag ontbreken op het lijstje van culturele activiteiten in het zuiden van Frankrijk.
Ontdek meer van Kunstflaneur.be
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.