Het is de zoveelste bananensaga. Een vrucht. Een muur. Een strook ducttape. En opnieuw een lege plek waar kunst had moeten hangen – of althans: rijpen. Zaterdag werd het levenloze omhulsel – jawel, de schil – teruggevonden op een onbekende locatie, vermoedelijk een vuilnisbak in de buurt van het Centre Pompidou-Metz. De dader is voortvluchtig. De politie heeft een klacht ingediend. De kunstwereld is in rouw.

Comedian, het conceptuele meesterwerk van de Italiaanse kunstenaar Maurizio Cattelan – een banaan, bevestigd aan een muur met een strook ducttape – is voor de zoveelste keer gestolen. Of liever: opgegeten. Want dat is wat er steeds opnieuw gebeurt met dit werk: iemand ziet een banaan, denkt banaan, en eet ze op. Het conceptuele raamwerk, de institutionele context, de 6,2 miljoen dollar aan symbolisch gewicht – dat alles verdwijnt in ongeveer dertig (seconden) kauwbewegingen.

Men noemt dit diefstal. Ik noem het een eerlijke kunstkritiek.

Zes miljoen – voor het idee van een banaan

In 2024 tikte de Chinees-Amerikaanse crypto-ondernemer Justin Sun het werk voor 6,2 miljoen dollar op de kop, waarna hij de banaan in het bijzijn van tientallen journalisten en influencers ter plekke opat en mededeelde dat ze “beter smaakte dan andere bananen.” Dit was, zonder enige twijfel, de meest lucide persreactie op hedendaagse kunst in jaren. Sun betaalde zes komma twee miljoen dollar voor de idee van een banaan – en at vervolgens gewoon een banaan. Respect voor de consequentie.

Vorig jaar in juli deed een bezoeker van hetzelfde museum precies hetzelfde. Toen werden geen juridische stappen ondernomen. Begrijpelijk: men stond er zelf een beetje schaapachtig bij. Maar nu – nu wordt er wél een klacht ingediend. Want dit is de tweede keer. Dit is patroongedrag. Dit is georganiseerde bananencriminaliteit.

Elke drie dagen een nieuw slachtoffer

Het museum laat weten dat de banaan sowieso elke drie dagen vervangen moet worden door een verser exemplaar – want vergankelijkheid is het thema, en ook bananen zijn sterfelijk. Men vervangt dus regelmatig het kunstwerk, waarna het opnieuw kan worden gestolen, opnieuw vervangen en opnieuw gestolen. Dit is ofwel een installatie over de zinloosheid van het bezit, ofwel gewoon slecht museumbeleid. Mogelijk beide.

Alles wat Cattelan maakt, verdwijnt

Cattelan zelf hoeft zich weinig zorgen te maken. De man is ook bekend van een toilet in 18-karaats goud, dat ooit werd aangeboden aan Donald Trump en later gestolen werd tijdens een tentoonstelling in Engeland. Het goud is nooit teruggevonden. Het toilet: verdwenen. De banaan: opgegeten. Alles wat Cattelan maakt, verdwijnt vroeg of laat in iemands broekzak of maag. Op dit punt begint het te lijken op een carrière.

De vraag die niemand hardop stelt: is de dader de kunstenaar? Is dit de zoveelste laag van het werk? Wordt ergens in een notariële akte vastgelegd dat elke banaan die wordt opgegeten de beurswaarde van het kunstwerk met tien procent verhoogt? Ik sluit niets uit. Dit is de kunstmarkt. Hier wordt met een rechte rug gelogen voor bedragen waar een middelgrote gemeente een jaar mee moet rondkomen.

Intussen hangt er weer een nieuwe banaan in Metz. Vers. Geel. Wachtend.

Geef ze drie dagen.