Rinus Van de Velde – Ik wil niet met mezelf samenvallen

Met A Fictional Autobiography II, opnieuw uitgegeven door Hannibal Books, bevestigt Rinus Van de Velde (1983) dat zijn praktijk niet alleen een beeldend, maar ook een literair en conceptueel universum is. Dit boek is geen klassieke tentoonstellingscatalogus en evenmin een afgerond geheel. Het is een momentopname binnen een groter, uitdijend traject.

De kunstenaar liet in gesprek verstaan dat deze reeks bedoeld is als een doorlopend project: om de paar jaar een nieuw deel, telkens een ruime selectie uit recente jaren, met de ambitie om op termijn een soort alternatieve catalogue raisonné te vormen. Geen droge inventaris, maar een verhalend overzicht waarin fictie en oeuvre samenvallen. Dit tweede deel moet niet gelezen worden als een culminatiepunt, maar als een tussenstation.

Geen lineaire levenslijn

Wie het boek openslaat in de hoop op een chronologische autobiografie, merkt al snel dat die verwachting wordt ondergraven. ‘Fictional’ is geen ironisch detail, maar de motor van het geheel. De kunstenaar figureert als hoofdpersonage in een leven dat even plausibel als onmogelijk is. Hij is tennisser, pleinairist, een twijfelende romanticus, een obsessieve werker. Hij correspondeert met figuren uit de kunstgeschiedenis, beweegt zich vrij door tijd en ruimte.

Deze fictieve levens zijn geen vrijblijvende verzinsels, maar het resultaat van de confrontatie met het witte blad, en dit acht uur per dag. Die tijd wordt geen leegte, maar ruimte voor dagdroom. De tekeningen functioneren als installaties van een ingebeeld bestaan, als alternatieve scenario’s die zich langzaam ontvouwen terwijl hij tekent.

De structuur van het boek is fragmentarisch. Elke tekening fungeert als een scène uit een film die nooit volledig wordt vertoond. Het boek leest niet lineair, het laat zich doorkruisen. Dat kan op het eerste gezicht verwarrend lijken, maar precies daarin schuilt de kracht. Van de Velde zoekt geen biografie als sluitend verhaal, maar presenteert identiteit als iets dat voortdurend verschuift.

Beeld als uitgangspunt

Wat deze publicatie onderscheidt van een roman is de prioriteit van het beeld. De tekeningen – vaak monumentaal, met een uitgesproken scenografische kwaliteit – dragen het narratief. De tekst volgt. Zinnen zijn interne monologen, reflecties, soms tegendraadse commentaren bij wat we zien.

Die verhouding maakt het boek compact en intens. Zonder tekst zouden de beelden losse fragmenten blijven; zonder beelden zou de tekst een ongrijpbare roman worden. Samen creëren ze een spanningsveld waarin fictie en zelfonderzoek samenvallen.

Opvallend in dit tweede deel is de prominente aanwezigheid van kleur. Waar eerdere houtskooltekeningen een sober, bijna cinematografisch universum opriepen, voegen de recente oliepastelwerken een nieuwe dimensie toe. Landschappen, luchten en interieurs krijgen een schilderkunstig gewicht. De fictieve autobiografie wordt zo ook een reflectie op schilderkunst en kunstgeschiedenis.

Constructie

Motieven keren terug: het atelier, het tennisveld, de rugfiguur in een landschap. Die herhaling is geen gemakzucht, maar verdieping. Zoals bij Edvard Munch of Caspar David Friedrich ontstaat betekenis in variatie. Het tennisveld wordt landschap; het landschap wordt projectiescherm. De figuur die van achteren wordt getoond, is tegelijk kunstenaar en acteur.

De tekeningen functioneren als installaties van een ingebeeld bestaan, als alternatieve scenario’s die zich langzaam ontvouwen terwijl Van de Velde tekent.

Hier toont zich ook de ambitie van de reeks als geheel. Door over meerdere delen heen thema’s te laten terugkeren, bouwt de kunstenaar aan een gelaagd oeuvre waarin het fictieve leven en de reële productie in elkaar grijpen. Wat vandaag een losse scène lijkt, kan in een volgend deel een nieuwe betekenis krijgen. Het boek functioneert zo als bouwsteen in een groter geheel.

Een van de interessantste spanningen in dit boek is die tussen romantiek en ironie. Er spreekt een oprechte fascinatie uit voor het kunstenaarschap, voor de mythe van de bezielde maker. Tegelijk ondergraaft Van de Velde dit en toont zowel de uitsteller als de werker, de twijfelaar als de ambitieuze protagonist.

Die dubbelheid maakt het boek meer dan een esthetische publicatie. Het is ook een reflectie op de constructie van identiteit. Wat is waar? Wat is verbeeld? En maakt dat verschil eigenlijk uit? Door zijn autobiografie expliciet als fictie te bestempelen, legt de kunstenaar bloot dat elke levensbeschrijving een verhaal is: zorgvuldig samengesteld en bewust geënsceneerd.

Voortdurende dagdroom

Na ruim 320 pagina’s blijft er geen afgerond portret over, wel een gevoel van voortgang. Het boek eindigt zonder te sluiten. Dat is geen tekortkoming, maar een logisch gevolg van het concept. Deze autobiografie is per definitie onaf.

Precies daarin schuilt de ambitie. Als alle toekomstige delen samen een alternatieve catalogue raisonné vormen, dan wordt dit tweede boek een hoofdstuk in een groter zelf geconstrueerd archief. Geen inventaris van werken, maar een narratieve cartografie van een kunstenaarsleven. Tegelijk echt en verzonnen.

A Fictional Autobiography II vraagt tijd en herlezing. Het beloont wie bereid is niet naar een kern te zoeken, maar naar beweging. Misschien is die beweging niets anders dan de voortdurende dagdroom die in het atelier begint en zich in boekvorm verderzet. Het is geen eindpunt, maar een bevestiging dat dit oeuvre blijft uitbreiden: boek na boek, laag na laag.

Dit artikel verscheen reeds eerder bij OKV.