Sommige kunstwerken dringen zich onmiddellijk aan je op, met kleuren die schreeuwen of vormen die je blik gijzelen. En dan zijn er schilderijen zoals die van Shi Zhiying (°1979, Shanghai). Werken die je in stilte aankijken. Je moet eerst leren zwijgen om te kunnen horen wat ze zeggen. Haar werk vraagt geen interpretatie of theoretisch kader. Wat het vraagt, is aandacht en aanwezigheid.

In All Things in Kinship, haar eerste Europese solotentoonstelling bij Axel Vervoordt in Kanaal, neemt Shi Zhiying je mee naar een wereld waar dingen niet bestaan als losse entiteiten maar als draden in een ademend weefsel van verwantschappen. Waar een steen niet slechts een steen is maar een echo. En de zee geen landschap maar een herinnering aan het begin van alle dingen.

Tussen steen en spiegel: het innerlijk landschap

Wat is de afstand tussen een steen en zijn spiegelbeeld? In de schilderijen van Shi Zhiying is die afstand geen materiële ruimte, maar een vibratie. Ze schildert geen objecten, maar bewegingen. In Gem & Mirror No. 25 bijvoorbeeld stuit je niet op glanzende edelstenen en hun reflectie, maar op een meditatieve dans tussen aanwezigheid en illusie.

Dit spel tussen materie en echo vormt de kern van haar beeldtaal. Shi maakt zichtbaar wat zich afspeelt tussen voorwerpen in de ruimte waar verschijning overgaat in verdwijning. De reflectie is niet het gevolg van het object, maar een evenwaardig deel van zijn bestaan. Beiden zijn verwikkeld in een stille dialoog, een vorm van intimiteit die de schilder laat ademen op het ritme van het onzegbare.

Een penseelstreek die tijd verdicht

De zee is een ander weerkerend motief in Shi’s oeuvre. Maar wie verwacht golven, branding of een klassieke horizonlijn te ontdekken, komt bedrogen uit. In werken als Dark Blue Ocean No. 1 en Sky Blue Ocean No. 1 is de zee geen natuurelement, maar een drager van de tijd. Elk penseelstreek lijkt getrokken in een vertraagd heden, alsof het doek herinneringen herkauwt.

In Sky Blue Ocean No. 1 verdwijnt de horizon in het niets. De zee vult het volledige doek: een ademend oppervlak opgebouwd uit honderden penseelstreken in schakeringen van blauw, grijs en violet. De structuur van het water is niet fotografisch, niet naturalistisch, maar ritmisch. De verf beweegt niet als golf, maar als een gefluisterde rimpeling. Er is geen beweging, geen wind of dramatiek. Enkel aanwezigheid. Wat we zien, is niet de zee zelf, maar een bewustzijn waarin de zee verschijnt.

Zonder iconografische referentiepunten heft het schilderij zichzelf op als voorstelling. Wat overblijft is een ruimte van gewaarwording, een doek dat eerder mediteert dan toont. Elke penseelstreek is een trage polsslag. Het water stroomt niet, het rust. De blik zwerft zonder te zoeken. Tijd is niet langer lineair, maar cirkelend en stilstaand tegelijk.

Als we haar werk in een persoonlijke kunststroming zouden plaatsen, dan kies ik voor contemplatief minimalisme. Beperking en stilte worden hier geen leegte, maar volheid. Zoals bij Agnes Martin of Giorgio Morandi vormen motieven geen herhaling, maar een oefening in aanwezig-zijn. De keuze voor één kleurveld, één ritme, één sfeer is niet reductionistisch maar verdiepend. Shi schildert de zee niet als onderwerp, maar als toestand. De kijker wordt geen toeschouwer, maar een deelnemer in dit ritueel van verstilling. In deze maritieme werken schuilt een paradoxale dynamiek waarin beweging en stilstand samenvallen.

Gravitatie als beeldtaal

Curator Dr. Shen Qilan reikt in haar begeleidende tekst een fascinerend idee aan: dat van een gravitatie tussen dingen. Een kracht die objecten naar elkaar toe trekt, niet fysiek maar existentieel. In Shi’s werk is dat geen theorie maar een voelbare realiteit. Stenen zweven in ruimte, spiegels reflecteren zonder oorsprong, en de zee stroomt als een stille ader door het doek.

Ze verwijst ook naar de Franse filosoof Merleau-Ponty, die in Le Visible et l’Invisible schreef dat ‘het onzichtbare de geheime tegenpool is van het zichtbare. Dat deze het zichtbare van binnenuit steunt.’ Shi’s schilderijen lijken deze gedachte niet te illustreren, maar te belichamen.

Van waarneming naar verwantschap

Shi’s doeken zijn geen reproducties van de zichtbare wereld, maar vertalingen van haar beleving ervan. Elk werk is een ontmoeting met een bepaald bewustzijn. Niet het hare alleen, maar dat van het object zelf. Een steen, zo lijkt ze te suggereren, heeft een ziel. Geen metafysisch idee, maar een trage tijd. Een gewaarwording.

In Rock No. 8 lijken twee zwarte stenen te zweven in een onbepaalde ruimte. Hun contouren zijn zacht, bijna ademend. Het zijn geen massieve objecten, maar zintuiglijke spanningsvelden. Ze bewegen niet, maar je voelt dat ze onderweg zijn. Misschien niet door de ruimte, maar wel cerebraal en sensitief.

Shi’s verfbehandeling is sober, nooit decoratief. Kleur dient als klank. Textuur als toonhoogte. Het resultaat is een schilderkunst die eerder muzikale dan visuele eigenschappen heeft. Je kijkt niet. Je luistert. Je ondergaat.

Een uitnodiging tot vertraging

Wat All Things in Kinship zo bijzonder maakt, is hoe het de kijker uitnodigt om anders aanwezig te zijn in de ruimte. Niet sneller, scherper, alerter, maar trager, zachter, ontvankelijker. Elk doek fungeert als een meditatieve zone. De tentoonstelling zelf is als een ademhaling: je stapt binnen, vertraagt, lost op, en keert hernieuwd terug.

Epiloog: de maan als steen, de steen als maan

De wereld die Shi Zhiying schildert is leeg-vol. Een plek waar dingen verschijnen door te verdwijnen, en verdwijnen door te verschijnen. De maan, zo schrijft Shen Qilan, is een steen. En de steen? Een maan. In dat ene beeld, tegelijk banaal en kosmisch, schuilt misschien de essentie van haar werk. Het alledaagse wordt opgetild tot het sublieme. Niet door het te verheerlijken, maar door het eenvoudigweg te laten zijn.

In tijden van visuele overprikkeling en narratieve overdaad biedt deze tentoonstelling een zeldzaam soort stilte. Geen leegte die ongemakkelijk maakt, maar een volheid die rust brengt. Geen uitleg, maar ervaring.

 

Shi Zhiying – All Things in Kinship
Terrace Gallery, Kanaal – Axel Vervoordt
14 juni – 6 september 2025
Curator: Dr. Shen Qilan
Meer info: www.axel-vervoordt.com