Kunst en kwantum: Laure Prouvost in Berlijn

Wat gebeurt er wanneer een kunstwerk je zintuigen niet langer enkel beroert, maar ze compleet herschikt? Wanneer geur, geluid, licht en informatiegolven samenkomen in een zinderend ritueel van loslaten en opnieuw vinden?

In hartje Berlijn, in de rauwe sacrale ruimte van het Kraftwerk, nodigt kunstenaar Laure Prouvost ons uit in een wereld waar de klassieke begrippen van tijd, ruimte en identiteit brutaal in vraag gesteld worden. WE FELT A STAR DYING is geen tentoonstelling in de traditionele zin van het woord. Het is een totaalervaring die zich manifesteert als een kwantumgebeuren: onvoorspelbaar, fluïde, intiem en groots tegelijk.

Laure Prouvost werd in 2013 bekroond met de prestigieuze Turner Prize. Ze is een kunstenaar die haar praktijk wortelt in dislocatie en ontregeling. Haar werk is even dromerig als rebels, balancerend op de grens tussen performance, video, installatie en poëzie. Ze maakt geen kunst om te verklaren, maar om te desoriënteren, om de bezoeker te laten verdwalen en opnieuw te leren kijken. Of beter nog, opnieuw te leren voelen. In WE FELT A STAR DYING bereikt ze een nieuwe intensiteit, gevoed door kwantumfysica, geurkunst, artificiële intelligentie en een scherpe filosofische inslag.

Kraftwerk als kosmisch klankbord

De locatie zelf is niet minder dan iconisch. Kraftwerk Berlin, een voormalige elektriciteitscentrale in het hart van de Duitse hoofdstad, is uitgegroeid tot een tempel van hedendaagse kunst. De kolossale ruimte ademt postindustriële melancholie – betonnen muren, kathedraalhoge plafonds, echo’s van een energie die ooit machinaal was en nu metamorfoseert tot iets etherisch.

Waar vroeger turbines bulderden, fluistert nu een andere energie. De ruimte is niet langer een overblijfsel van productie, maar een zenuwcentrum voor zintuiglijke transformatie. In deze omgeving, die even monumentaal als kwetsbaar is, laat Prouvost haar werk weerklinken als een soort intergalactisch zenuwstelsel.

Je betreedt het niet als een bezoeker, maar als een bewustzijn in transit. Een bewustzijn verstrengeld met trillingen, geuren, data en beelden die zich niet lineair ontvouwen, maar pulseren in een spiraal van mogelijkheden.

Cute Bits en andere poëtische anomalieën

Bij binnenkomst worden we begroet door de Cute Bits, lichtgevende sculpturen die lijken te dansen op golven die je niet kunt zien, maar wel voelen. Ze zweven als speelse knipogen naar de qubit, het ongrijpbare deeltje dat tegelijk 0 én 1 kan zijn, het basisbouwsteentje van kwantumcomputers en, symbolisch gezien, van een nieuwe manier van denken.

Deze entiteiten zijn geen traditionele voorwerpen. Ze zijn relationeel, ze verhouden zich tot jou als bezoeker, tot elkaar, tot de ruimte. Ze zijn alleen in hun beweging, in hun verstrengeling. Wat je ziet is nooit los te koppelen van hoe je kijkt. Dit is het kwantumprincipe als poëtisch gegeven: niets is absoluut, alles is afhankelijk van je eigen context en waarneming.

Centraal in de ruimte staat The Beginning, een kinetische sculptuur met zes bloemachtige armen, fragiel en tegelijk bevreemdend aanvoelend als tentakels van een buitenaards wezen. Waar industriële machines ooit brute kracht uitstraalden, is dit een wezen van subtiliteit. Het reageert op warmte, beweging, aanwezigheid. Het ademt. Hier wordt technologie niet gevreesd, maar omarmd als iets dat zich kan voeden met menselijke tederheid.

Tussen technologie en tederheid

Deze verstrengeling van tegenstellingen vormt de kern van Prouvosts artistieke benadering. Haar samenwerking met Hartmut Neven (Google Quantum AI) en filosoof Tobias Rees bracht haar niet alleen dichter bij het technologisch onvoorstelbare, maar ook bij een nieuw soort gevoeligheid. De kwantumwereld is er een van paradoxen — niet óf-óf, maar én-én.

In het videowerk dat boven de installaties zweeft, worden beelden van dronevluchten, thermische scans en microscopische cellen gemixt met abstracte patronen. Het is geen lineair verhaal, maar een visueel gedicht dat je meeneemt langs de grenzen van het waarneembare.

De soundscape, gecomponeerd door KUKII, is even raadselachtig: traditionele zang die door een kwantum-AI is vervormd tot iets dat tegelijk vertrouwd en buitenaards klinkt. Het is alsof het werk ademt met de ruimte zelf. Een stervende ster die nog één keer pulseert voordat ze implodeert.

De poëzie van het kwantumrijk

Wat Prouvost hier doet, is geen illustratie van wetenschap, maar een artistieke vertaling van denken voorbij de grens van het kenbare. Samen met Tobias Rees onderzoekt ze kwantumprocessen als een filosofisch evenement, als een toestand waarin de klassieke binaire logica van het modernisme wordt opgeschort.

In plaats van uitleg te geven, laat ze de bezoeker ervaren wat het betekent om niet te zijn in termen van identiteit, maar van relatie. Om niet te begrijpen via het verstand, maar via het lichaam. Elke geur, elke lichtflits, elke geluidslaag draagt bij aan een zintuiglijke grammatica die eerder ritueel dan rationeel is.

“We are not 0, 1. We are all. We are infinity small and infinity big,” zegt Prouvost zelf. Met die woorden verankert ze haar praktijk in een wereldvisie waarin het subject niet tegenover de wereld staat, maar ermee vervlochten is.

Kunst als toekomstige gevoeligheid

Met deze tentoonstelling opent ook het meerjarige Sensing Quantum-programma van de LAS Art Foundation, dat kunst en wetenschap dichter bij elkaar wil brengen via installaties, performances en symposia. Het is symbolisch dat het programma start met een kunstenaar als Prouvost: een vrouw die niet bang is voor de complexiteit van de toekomst, maar haar omarmt als een bron van verbeelding.

WE FELT A STAR DYING is geen manifest, geen techno-utopie of dystopie. Het is eerder een zacht fluisterend voorstel: wat als we de wereld niet langer moeten beheersen, maar ermee moeten leren meebewegen? Wat als technologie niet louter sneller of efficiënter is, maar ook gevoeliger, vreemder, creatiever dan wij ooit konden vermoeden?

Epiloog: een ster sterft, een universum opent

Wie zich onderdompelt in deze tentoonstelling, komt buiten met meer vragen dan antwoorden. Maar juist in die onduidelijkheid ligt haar kracht.

Laure Prouvost nodigt ons uit tot een vorm van kwantumbewustzijn, een waarneming die meebeweegt met onzekerheid, met het onvoorspelbare, met het fluïde. Ze toont ons dat kunst, in haar meest radicale vorm, geen illustratie is van de wereld zoals die is, maar een voorlopige weergave van wat nog niet zichtbaar is.

In een tijd waarin technologie ons overspoelt met informatie, laat Prouvost ons voelen dat het onbekende niet iets is om te vrezen, maar om te omhelzen. Zoals een ster die sterft, en in dat sterven een ander licht openbaart.

Voor wie durft verdwalen in het onbekende:
WE FELT A STAR DYING -Laure Prouvost
Kraftwerk Berlin
Te bezoeken tot 4 mei 2025
Meer info via LAS Art Foundation