Koen Vanmechelen in de Aldi: kunst, kippen en koopjesjagers

De kunstwereld is een kluwen van verfijning, exclusiviteit en vooral heel veel zelfverklaarde belangrijkheid. Maar toen Koen Vanmechelen besloot om zijn werk via Aldi te verkopen, werd dat zorgvuldig opgebouwde kaartenhuis omver geblazen door een wervelwind van koopjesjagers en tweedehandsbazen. Want wat krijg je als je ‘hoge kunst’ en ‘lage prijzen’ in één adem noemt? Juist, een kakofonie van sarcasme.

Het idee was nochtans prachtig: een gelimiteerde oplage van Vanmechelens werk voor slechts 24,99 euro per stuk. Dat is zo’n prijs waarvoor je je meestal moet behelpen met een reproductie of, als je echt geluk hebt, een vergeten schilderijtje van tante Julia. Maar nu, een echte Vanmechelen! Voor de prijs van een fles champagne die net niet goed genoeg is voor Oudjaar. Aldi werd voor één dag de pop-up galerie van het volk. Weg met de elitaire witte muren, hier was kunst te midden van de diepvriespizza’s en (ooit) gehamsterde toiletrollen.

Van kunstwerk naar koopwaar

Vanmechelen verklaarde dat hij kunst toegankelijk wilde maken. Kunst voor iedereen! Het klinkt bijna revolutionair. Helaas bleek die revolutie niet verder te komen dan de winkelkar. Want in plaats van dat de werken hun weg vonden naar de muren van trotse nieuwe eigenaren, doken ze binnen de kortste keren op tweedehandswebsites. “Unieke Vanmechelen, zeldzaam, €500, vaste prijs!” schreeuwden de advertenties.

Toegankelijkheid, jawel. Maar niet voor het publiek dat Vanmechelen misschien voor ogen had. Dit was geen democratisering van de kunst, het was een triomftocht van kapitalisme in zijn meest rauwe vorm. Een Aldi-kunstwerk was plots een belegging, een lot uit de loterij. Kunst als quick win. Het volk dat zijn eigen waarde toevoegt – wat een ironie.

De esthetiek van de supermarkt

Laten we eerlijk zijn: er zit een zekere poëzie in het idee van kunst in een supermarkt. Vanmechelen tussen de melk en de muesli, dat heeft iets. Maar hoe moet ik me voorstellen dat deze kunst is ervaren? Heeft iemand überhaupt de tijd genomen om die werken echt te bekijken, daar in de gangpaden? Of werd het meteen ingepakt en in een kast gelegd, wachtend op een waardestijging?

En dan is er de Aldi-context zelf. Kunst hoort thuis in serene, bijna sacrale ruimtes, niet in een omgeving waar mensen ruziën over de laatste doos aardbeien. Maar misschien is dat precies wat Vanmechelen wilde. Een provocatie. Kunst als integraal deel van het dagelijks leven. Toch kan ik niet anders dan denken dat de geur van spekblokjes en schoonmaakmiddel het werk iets van zijn grandeur heeft ontnomen.

Van visie naar parodie

Misschien is dit alles een reflectie van de tijd waarin we leven. Een tijd waarin alles, zelfs kunst, tot koopwaar wordt gereduceerd. Of misschien was het gewoon een marketingstunt, verpakt in een filosofisch sausje. Vanmechelen zelf blijft stoïcijns. De opbrengst ging naar een goed doel, en dat mag oprecht bewonderd worden. Maar tegelijkertijd kan hij onmogelijk ontkennen dat zijn actie een karikatuur van de kunstwereld heeft blootgelegd. Maar heeft hij ze blootgelegd of heeft ze zelf haar ware haar getoond. Mensen die vloeken op de gekke prijzen die betaald worden voor kunst, gaan zichzelf nu ook te buiten aan deze hype. Zoals ik al eerder schreef, een quick win voor de gewone man.

Koen Vanmechelen in de Aldi is niet zomaar een verhaal over kunst en toegankelijkheid. Het is een farce, een parabel voor een samenleving die alles wil, meteen en zonder context. De actie toonde ons hoe kunst in wezen meer zegt over de koper dan over de maker. En in dit geval vooral hoe gretig we bereid zijn om een ‘koopje’ te verzilveren.

Dus laten we het glas heffen op Vanmechelen, de meester-provocateur. Niet omdat hij ons dichter bij kunst heeft gebracht, maar omdat hij ons een spiegel heeft voorgehouden. En wat zagen we daarin? Geen kunstliefhebbers, geen intellectuele discussie, maar gewoon een stelletje koopjesjagers, rennend door de Aldi-gangpaden met een Vanmechelen onder de arm. Bravo, Koen. Echt. Bravo.