Laten we eerlijk zijn: falen is een kunst op zich. Sterker nog, het is een kunst die velen van ons -waaronder deze schrijver- tot in de perfectie beheersen. Terwijl sommigen streven naar onberispelijke meesterwerken en oogverblindende tentoonstellingen, ben ik van mening dat we het niet moeten vergeten om de onvolkomenheden, de mislukkingen en de glorieuze flaters te vieren. Want, laten we wel wezen, zonder falen zou kunst een saaie parade van perfectie zijn, en wie zit daar nou op te wachten?
Misschien wil ik mezelf uit de wind zetten. Zou de zon inspiratie wegnemen? Natuurlijk niet. Ze wijst me er alleen op warme wijze op dat het leuker is me te laten koesteren door haar stralen dan te roffelen op een klavier in de hoop dat het rangschikken van de juiste letters en woorden het gewenste resultaat oplevert. Failure is not an option. Of toch?
Neem bijvoorbeeld de iconische “Victory Boogie Woogie” van Mondriaan. Een meesterwerk, zeggen de kenners. Maar wat als we het beschouwen als een uit de hand gelopen oefening in het rangschikken van gekleurde vierkantjes? Misschien verloor Mondriaan zichzelf in een warboel van rode, gele en blauwe vlakken, wanhopig op zoek naar de perfecte compositie die nooit kwam. En wat hebben wij gekregen? Een kunstwerk dat nu miljoenen waard is. Wat een schitterende mislukking!
En wat te denken van Van Gogh, de arme ziel die tijdens zijn leven geen enkel succes kende? Hij sneed een oor af, worstelde met mentale problemen en produceerde stapels schilderijen die niemand wilde kopen. Zijn werk werd pas na zijn dood erkend. Als dat geen schoolvoorbeeld is van hoe falen kan leiden tot postume roem, dan weet ik het ook niet meer. De bezoekers van zijn gelijknamige museum in Amsterdam waar ik vorige week nog was voor zijn dialoog met Matthew Wong, bewijzen dat dagelijks. Misschien moeten we allemaal ophouden met proberen succesvol te zijn tijdens ons leven en gewoon mikken op faam na de dood. Dat lijkt de truc te zijn.
Cees Buddingh’ zei ooit: “Wanneer de mensen succes hebben, wijten ze het aan hun bekwaamheden, wanneer zij falen, wijten zij het aan het toeval.” En is dat niet precies wat de kunstwereld zo fascinerend maakt? Het succes van een kunstwerk wordt vaak toegeschreven aan het briljante talent van de kunstenaar, terwijl mislukkingen worden afgedaan als pech of ongunstige omstandigheden. Maar wat als we die perceptie nu eens omdraaien en falen erkennen als een integraal onderdeel van het creatieve proces?
Het mooiste aan falen in de kunst is dat het vaak leidt tot de meest intrigerende verhalen. De gevallen helden van de kunstwereld zijn fascinerender dan hun succesvolle tegenhangers. Denk aan het modernistische fiasco van het ‘Zwarte Vierkant’ van Malevich. Een zwart vierkant op een wit doek – het ziet eruit als iets dat een kleuter in vijf minuten kan maken. Toch wordt het gevierd als een revolutionair kunstwerk. Malevich heeft ons laten zien dat zelfs de meest eenvoudige mislukking kan worden opgehemeld als je er maar genoeg pretentie omheen bouwt.
De hedendaagse kunstwereld lijkt deze les goed te hebben begrepen. We worden overspoeld door installaties en performances die, als ik eerlijk mag zijn, niet altijd even goed slagen in hun opzet. Maar dat is juist het mooie eraan. Het falen wordt gevierd als een diepzinnige reflectie op de ‘condition humaine’. Een banaal hoopje afval wordt een kunstwerk als we het maar zien door de bril van een galeriehouder die het als een “commentaar op de vluchtige aard van het moderne bestaan” omschrijft.
Dus ik ga ophouden met het najagen van perfectie en in plaats daarvan de kunst van het falen omarmen. Onze eigen mislukte creaties op een voetstuk plaatsen, ze bekronen met pompeuze titels en ze tentoonstellen in de belangrijkste musea. Want in een wereld vol volmaakte beelden en vlekkeloze schilderijen, is het juist het falen dat ons menselijk maakt en dat ons, paradoxaal genoeg, naar grote hoogten kan stuwen.
En wie weet? Misschien vinden we tussen al dat falen door wel het volgende meesterwerk. Of niet. Maar dat zou juist de kunst ervan zijn, toch? Ik weet het niet, druk op ‘publiceer’ en geniet van mijn nieuwe poging tot falen.
Ontdek meer van Kunstflaneur.be
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.