I slept on the roof

Isabel Miquel Arqués sluit haar trilogie af bij Georgia O'Keeffe

Drie vrouwen, drie huizen, drie boeken. In 2022 volgde Isabel Miquel Arqués Karen Blixen naar Rungstedlund, waar een bed tegelijk voor geboorte en dood stond en het boek opende en sloot met een inktzwarte nacht. Een jaar later trok ze naar het Engeland van Virginia Woolf, bij wie kleur haar werk binnenkwam. Nu is er het derde boek, Georgia O'Keeffe, New York, New Mexico: Ghost Ranch & Abiquiú. In Fabriek Noord in Antwerpen wandel ik met haar door de tentoonstelling die de trilogie afsluit. Het begint onderaan een ladder.

De ladder is heel belangrijk," zegt Isabel. O'Keeffe had er een bij elk van haar twee huizen in New Mexico. Het waren adobehuizen, met ronde hoeken, zachte muren en platte daken, en de ladder was de weg naar boven. Daar sliep ze, vaak. En alles wat onder bleef, paars, roze en het geel van het landschap, verdween. Boven bleven alleen nog blauw, sterren en stilte. Het werk draagt die titel, I slept on the roof, een zin uit een brief aan haar man Alfred Stieglitz. Het verklaart ook waarom de kleur blauw elders in de tentoonstelling zo belangrijk is, namelijk bij een ander werk met de titel I believe it was June before I needed blue. O’Keeffe zei :”To see takes time”. Hoe langer je kijkt, hoe meer nuances en diepte zich openbaren.

Ik denk aan Ladder to the Moon, het doek waarop O'Keeffe een ladder liet zweven in een groenblauwe avondlucht, los van elke grond. Isabel fotografeert niet de ladder zelf. "Die ladder is al zo vaak gefotografeerd," zegt ze. "Dat wil ik niet. Ik wil de impressie." En die impressie is licht, zoveel licht dat de sporten bijna oplossen in het papier. Je wilt gewoon naar boven, zegt ze.

Het licht en wat het doet

Van de ladder gaan we naar de patio. In het werk In the patio laat Isabel het felle daglicht toe tot overbelichting. De muren lijken erin op te gaan. Later op de dag brengen schaduwen de diepte terug en krijgt het huis een ander gezicht. Het is een landschap op zich, zegt Isabel, een huis dat voortdurend van gedaante verandert onder het licht.

Ernaast hangt A Blissful Dream, een interieur in O’Keeffes huis in Abiquiú, ontstaan uit een toevallige ontmoeting tussen zonlicht en een blad van een plant. Isabel was er precies op het moment dat het groen oplichtte als een verschijning. "Anderen zien daar misschien architectuur. Ik zie kleur en zachtheid." Het werk lijkt te vragen om aangeraakt te worden, zoals zoveel van haar werk. Dat zei ze drie jaar geleden ook al. Sommige kunstenaars veranderen van richting, anderen graven dieper op dezelfde plek.

Bij A message to a friend twijfel ik even. Is dit een dubbelbeeld? Nee, het is één beeld, gemaakt in het huis van een vriend in een natuurpark. Wat mijn oog verdubbelt, is het koord van een rolgordijn dat midden door het beeld loopt. Het staat er, maar je moet het zien.

Something I have to say about green

O'Keeffe schreef vaak over kleur, en Isabels boek is ingedeeld in kleuren. Bij Something I have to say about white hoort Something I have to say about green. "Wie O'Keeffe kent, zou bij het witte werk zeggen dat dit het binnenste van een bloem is," zegt Isabel. "Dat is het helemaal niet." Het is het gordijn van haar slaapkamer. Van heel dichtbij verliest de stof haar herkenbare functie. Bij het groene werk nemen plooien, textuur en kleurnuances het over. Tussen het groen verschijnen paars en zwart en een zweem van blauw. Je blik beweegt tussen wat je weet dat het is en wat je erin begint te zien. Draai het om en het wordt een nachtlandschap.

O'Keeffe zei ook vaak: I see shapes. Vormen bij muziek, vormen die terugkeren in je hoofd zonder dat je weet waar ze vandaan komen. Ze schreef het ooit zelf zo: "I found I could say things with color and shapes that I couldn't say any other way... things I had no words for."

Vijfentwintig reisdagboeken

Vorig jaar in september, voor ze vertrok, schreef Isabel de mensen aan die haar werk al jaren volgen. Ze ging naar New Mexico, ze zou een reisdagboek maken, in een oplage van vijfentwintig exemplaren, allemaal handgemaakt. Wie intekende, zou het resultaat pas na terugkeer zien. Op één na (bewaard voor de expositie en bij de opening meteen verkocht) waren alle exemplaren vooraf besteld. Ook het Georgia O’Keeffe Museum verwierf er een. "Dat vond ik zo mooi," zegt ze. "Hun vertrouwen." De Travel Journal zit in een houten doos en brengt beelden, aquarellen en notities samen. De pagina's volstonden niet, dus loopt de tekst verder waar hij eigenlijk niet meer past. Het begint in New York en het eindigt in New York, omdat New York altijd een deel van O'Keeffe bleef.

De weg naar Ghost Ranch

Twee beelden uit dat reisdagboek hangen hier in een ander formaat. Het ene toont de slaapkamer van O'Keeffe op Ghost Ranch, met het bed. Het andere toont de weg naar Ghost Ranch, met wolken die je alleen daar ziet en die zo overweldigend zijn dat je vreest dat ze op je hoofd vallen.

Tien minuten rijden verderop ligt The White Place. Op Ghost Ranch is alles roze, daar is alles wit. Kolommen en gewelven, als in een kathedraal. Het enige donkere in dat landschap zijn de rotsen, en daar maakte Isabel zeefdrukken van, onder de titel My idea of the White Place. Bezoekers willen ze aanraken. Het stoort haar niet.

Dan staan we voor een klein werk, een muur in O’Keeffe’s huis in Abiquiú. Isabel heeft er niets aan veranderd. Giustina Renzoni, Director of Historic Properties van het Georgia O’Keeffe Museum, reisde speciaal voor de opening uit New Mexico af. Ze werkt in dat huis en loopt elke dag langs die muur, en toch zei ze tegen Isabel dat ze hem nooit zo had gezien. Draai het beeld en het wordt een volkomen abstract werk. It is there when you look. Het lijkt me de ondertitel van de hele trilogie. Bij Blixen was het een bandenspoor of een geweer tegen een muur, bij Woolf de kleur die zich opdrong. Hier is het een muur die er altijd al was.

Wolk of berg

De Pedernal is een mesa, een berg met een platte top als een tafel. Vanuit haar patio op Ghost Ranch keek O'Keeffe er elke dag op uit, en ze schilderde hem minstens 28 keer. Het was haar berg, zei ze. God had haar beloofd dat ze hem mocht houden als ze hem maar vaak genoeg schilderde. Haar as werd er later uitgestrooid. Isabel fotografeert niet de berg, maar een wolk van heel dichtbij tijdens een regenbui en noemt het werk Cloud or Mountain. Ik vraag of het een foto is, want het lijkt een schilderij. "Dat is wat ik doe," zegt ze eenvoudig. De Pedernal is niet blauw, legt ze uit, maar door het licht lijkt hij altijd blauw. Misschien is dat wat ze fotografeert. Niet wat er is, maar wat het licht ervan maakt.

New York ademt

New York bleef aanwezig, ook in de woestijn. O'Keeffe pendelde heen en weer tot Stieglitz in 1946 stierf, en pas daarna bleef ze in New Mexico. In New Mexico komen de wolken van boven, in New York komen ze van onder: uit de metro, uit de verwarming, uit de straat. De beweging keert om. Isabel noemt het beeld New York, Breathing. Daarnaast verschijnt het Flatiron Building, dat in de steigers stond toen ze er was. Toeval, maar het gaf het gebouw een heel ander karakter. O'Keeffes woorden over New York, “the city going up”, krijgen zo een letterlijke vorm.

In Beauty I Walked

Een bed wordt landschap in In Beauty I walked. Op het eerste gezicht lijkt het buiten te staan, in het landschap, maar het staat binnen. Wat je ziet is een reflectie van buitenaf: het landschap spiegelt zich in de kamer. “Wat is binnen, is buiten”, zegt Isabel. Het beeld draagt de gedachte aan O’Keeffes afwezigheid. De kamer is er nog, het landschap eveneens. De vrouw die er leefde, is er niet meer. Ze is opgegaan in wat ze schilderde. Ik denk aan een leven waarin huis en landschap voortdurend in elkaar overgaan. Ik denk terug aan de ladder. Wie op het dak slaapt, heeft geen binnen en buiten meer. Bij Blixen stond het bed voor geboorte en dood. Drie boeken later is het bed geen kamer meer, maar een landschap.

Dit ben ik

Of ze groei ziet in de drie boeken, vraag ik. "Dit is het boek dat het meest ik ben," zegt ze. In de eerste twee was ze er ook, maar daar speelden haar ouders en haar verleden mee. Blixen raakte aan haar vader, Woolf aan haar moeder. “Bij dit boek ben ik zelf het vertrekpunt.” Vier jaar geleden vertelde Isabel me dat O'Keeffe op Ghost Ranch het leven leidde dat zij zelf zou willen leiden. Ze kondigde toen een boek aan over licht, schaduw en landschap. Het is er gekomen, en ze heeft dat leven een tijd mogen lenen.

Het boek verscheen bij Ludion, met een voorwoord van Giustina Renzoni. Zij nodigde Isabel uit en gaf haar toegang tot O’Keeffes huizen op Ghost Ranch en in Abiquiú, en tot de archieven in Santa Fe. Het museum kende O'Keeffe vooral visueel, vertelt Isabel, en dat iemand vertrok vanuit haar brieven, was voor hen een nieuw standpunt. De combinatie van brieven lezen, kijken en ter plaatse zijn vormt de basis van het project. O’Keeffes woorden vergezellen Isabel, terwijl haar beelden haar eigen wereld openen.

Elders in het gebouw presenteert Geukens & De Vil Projects de groepstentoonstelling In the Spirit of Georgia O’Keeffe -Ways of Seeing. Ook daar krijgt de ontmoeting met O’Keeffe verschillende vormen, via het werk van andere kunstenaars.

De stilte

Buiten wacht Antwerpen-Noord, met zijn drukte en zijn lawaai. Binnen valt alles stil. Het licht was in het begin te fel voor de intimiteit die ze zocht, dus heeft ze het getemperd en naar het midden gebracht, naar de werken toe. Nu heeft de ruimte een zengevoel, iets rustigs dat je niet verwacht na de straat. Het is een stille tentoonstelling, zegt ze, en ze gaat ook over de stilte, om de tijd te nemen en aandachtig kijken. Ik blijf nog even staan. Beneden het roze, het paars, het geel. Er is een ladder, en wie wil, mag naar boven.

Beyond Borders III. Isabel Miquel Arqués in dialogue with Georgia O'Keeffe loopt nog tot 25 oktober 2026 in Fabriek Noord (Verbeke Foundation), Lange Beeldekensstraat 94, 2060 Antwerpen. Vrijdag, zaterdag en zondag van 14 tot 18 uur, en op afspraak. Het boek verscheen bij Ludion in een oplage van 400 exemplaren.