Liberalisme is een term die harder werkt dan de meeste van zijn collega's. Het ontstond in de Verlichting, die achttiende-eeuwse gewoonte om alles wat vast leek plotseling in twijfel te trekken, en kreeg zijn vorm in de negentiende eeuw, toen het als dominante stroming door Europa en Noord-Amerika trok om de burger los te weken van het ancien régime. Vrijheid stond centraal. Emancipatie was het programma. Vandaag is het liberalisme nog altijd een van de machtigste ideologieën ter wereld, alleen weet niemand meer precies wat het woord in zijn mond heeft.

 Liberalisme is een parapluterm geworden, en onder die paraplu schuilen mensen die elkaar soms nauwelijks verdragen.

Zeg in Europa dat je liberaal bent en je krijgt de vrije markt cadeau, een kleine overheid, misschien een vleugje casinokapitalisme. Zeg het in Amerika en je krijgt sociale zekerheid, regulering en een verdenking van marxisme. Christoph Mueller schrijft het zo in de catalogus, en hij kan het weten. Veertig jaar lang stuurde hij luchtvaartmaatschappijen als Sabena en Aer Lingus door crisis na crisis, wat de beste training is die er bestaat in het beheren van dingen die overal anders betekenen wat ze beweren te zijn.

Dat is de context waarin Sean Crossley zijn tentoonstelling Liberalism bouwt bij Harlan Levey Projects. En het eerste wat opvalt: hij legt niets uit. Hij schildert. De kunstenaar toont een reeks grote, vierkante schilderijen waarin logo's van liberale politieke partijen uit verschillende delen van de wereld door elkaar heen lopen. Logo's zijn normaal ontworpen om helder en onmiddellijk herkenbaar te zijn. Crossley doet precies het tegenovergestelde. Hij draait ze, overschildert ze, stapelt ze op elkaar en laat verschillende politieke identiteiten in hetzelfde beeld terechtkomen.

Het resultaat is een merkwaardige spanning tussen herkenning en abstractie.

Je ziet een letter, een cirkel of een kleur en denkt het beeld te herkennen. Even later verdwijnt die zekerheid alweer in het schilderij. Wat eerst een politiek symbool was, wordt lijn, vorm, kleur of ritme. De oorspronkelijke betekenis blijft ergens aanwezig, maar wordt nooit volledig teruggegeven.

Een schilderij zonder bovenkant

Crossley bouwt zijn schilderijen op vanuit vier verschillende politieke logo's. Na iedere schilderfase wordt het doek negentig graden gedraaid. Daardoor ontstaat geen vaste boven- of onderkant. Iedere richting kan het uitgangspunt worden.

Dat is meer dan een technische ingreep. Het maakt van het schilderij een voortdurende onderhandeling tussen verschillende beelden. Geen enkel element krijgt definitief de overhand.

Ook de selectie van de politieke partijen is onderdeel van dat proces. Crossley combineert partijen uit verschillende geografische gebieden en politieke contexten. Vervolgens worden die keuzes onderworpen aan een heel andere logica: die van de schilderkunst. Past deze kleur bij die andere? Kan deze vorm naast die vorm bestaan? Werkt de compositie?

Een politieke keuze wordt zo uiteindelijk ook een schilderkundige.

Daar ontstaat een interessante paradox. Liberalism gaat over de mogelijkheid om verschillende overtuigingen naast elkaar te laten bestaan. Crossley probeert iets gelijkaardigs binnen het schilderij te realiseren: verschillende visuele talen die elkaar niet opheffen, maar met elkaar moeten leren leven.

Je zou de tentoonstelling kunnen zien als een soort globaal parlement zonder voorzitter. Er is geen meerderheid die uiteindelijk bepaalt welke stem het laatste woord krijgt.

Eerst zie je kleur Het mooie aan de tentoonstelling is dat ze niet begint als een politieke uiteenzetting. Ze begint met kleur.

Oranje botst op groen, blauw wordt doorsneden door wit, rood verdwijnt onder nieuwe lagen verf. Sommige vormen zijn scherp en bijna grafisch, andere lijken losser en spontaner geschilderd. Het ene moment oogt een doek strak en beheerst, het volgende bijna chaotisch.

Crossley vindt het dan ook helemaal niet erg wanneer iemand bij een schilderij zegt: “Mooie kleuren.” Voor hem is dat geen oppervlakkige reactie. Kleur ontsnapt immers gemakkelijk aan de politieke tegenstellingen waarin we zo vaak denken: links of rechts, voor of tegen, zwart of wit.

Dat is belangrijk, want Liberalism wil geen politieke boodschap illustreren. Crossley wil de kijker niet vertellen wat hij over liberalisme moet denken. Hij wil een situatie creëren waarin kijken zelf onderdeel wordt van het denken.

Daarom moet je tijd nemen.

Vanop afstand zie je vooral compositie en kleur. Dichterbij verschijnen letters en logo's. Nog dichterbij worden de lagen verf zichtbaar: wat overschilderd werd, wat opnieuw verscheen, waar een lijn werd gecorrigeerd of een vorm een andere vorm verdrong.

Het schilderij bewaart zijn eigen geschiedenis.

Geen politieke affiche

Daarmee bevindt Crossley zich op een interessante plek binnen de politieke kunst. Veel politieke kunst vertrekt vanuit een duidelijk standpunt. De kunstenaar wil iets aanklagen, verdedigen of zichtbaar maken. Crossley kiest voor een andere aanpak. Hij neemt geen uitgesproken positie in tegenover de politieke partijen die hij gebruikt.

Zijn onderwerp is eerder de complexiteit van het systeem zelf.

Dat maakt Liberalism niet apolitiek. Integendeel. Het politieke zit niet alleen in de afbeeldingen, maar in de manier waarop de beelden zich tot elkaar verhouden. De schilderijen weigeren een eenduidige conclusie.

Dat sluit aan bij zijn bredere artistieke praktijk. Hij beschouwt zijn werk als een soort laboratorium waarin hij onderzoekt wat schilderkunst kan doen. Niet zozeer zelfexpressie staat centraal, maar het testen van mogelijkheden. Hij wil geen vaste stijl ontwikkelen die telkens wordt herhaald. Elke tentoonstelling kan een ander onderwerp en een andere beeldtaal krijgen.

Schilderkunst is voor hem een manier om de wereld te verwerken en opnieuw te modelleren.

De kunstenaar en zijn omweg

Crossley groeide op in een working-class milieu in Australië. Hij begon aan grafisch ontwerp, hield het twee weken vol, werd fysiek ziek tussen klasgenoten met andere -en meer materiële- waarden en doelen, en keerde terug naar zijn oud-leraar, die hem een atelier gaf. Een uitwisselingsprogramma bracht hem naar Utrecht. Zeven maanden in Nederland waren genoeg om hem te choqueren, niet door de grachten, maar door het zelfvertrouwen van Europese kunststudenten, voor wie kunst iets normaals was en geen hogecultuurprivilege.

Terug thuis begon hij zijn tekeningen te materialiseren, eerst met was, later met verf, tot schilderen voor hem begon te voelen als filosofie of wiskunde, iets elastisch dat alles kon worden.

Brussel volgde na Parijs, officieel voor een partner, in de praktijk ook omdat Parijs in 2012 volgens hem een ladder was zonder sporten, alles helemaal bovenaan en niemand die je op weg hielp. In 2019 kreeg hij een residentie bij Wiels, die uitmondde in honderd schilderijen, gebundeld als Excess/Support bij MER. Books. Sindsdien bouwt hij tentoonstellingen als discrete onderzoeksprojecten, met een uitgebreid vocabularium dat van abstractie naar hyperrealisme reikt, zonder ooit één herkenbare handtekening na te streven. Geen zelfexpressie, geen boodschap, een extroverte positie die naar buiten kijkt in plaats van naar binnen.

Kijk nog eens

In deze omgeving waarin politieke communicatie steeds sneller en sloganesker wordt, kiest Crossley voor vertraging. Zijn schilderijen vragen niet om een snelle herkenning, maar om een langere blik.

Dat maakt de tentoonstelling uiteindelijk minder een tentoonstelling over liberalisme dan een tentoonstelling over hoe we kijken.

Je herkent een logo, maar het schilderij verhindert dat je bij die herkenning blijft steken. Je ziet abstractie, maar ontdekt daarin opnieuw politieke tekens en je denkt iets te begrijpen en moet vervolgens opnieuw beginnen.

Deze voortdurende verschuiving is precies wat de werken interessant maakt.

Crossley zegt dat hij kunst niet graag ziet als iets met één duidelijke boodschap. Een schilderij moet volgens hem een gesprek openen. Liberalism doet dat letterlijk: het ene beeld begint een gesprek met het andere, de schilderijen met elkaar en uiteindelijk de kijker met zichzelf.

Wat eerst politiek lijkt, wordt schilderkunst. Wat schilderkunst lijkt, wordt opnieuw politiek. En ergens tussen die twee ontstaat de vrijheid waar de tentoonstelling naar zoekt: niet de vrijheid om één antwoord te geven, maar de ruimte om meerdere antwoorden naast elkaar te laten bestaan.

Sean Crossley – Liberalism
Harlan Levey Projects,
Brussel 12 september – 24 oktober 2026