In deze reeks richt ik me in briefvorm tot een denkbeeldige jonge kunstliefhebber. Niet als leermeester, maar als medereiziger die zijn verwondering en twijfel deelt. Wat volgt zijn geen lessen, wel persoonlijke mijmeringen, herinneringen en ontmoetingen met kunst. Ik schrijf deze brieven om stil te staan, om ruimte te maken voor het trage kijken en het aarzelende denken. Misschien vind je er geen antwoorden, maar wel sporen van hoe kunst ons kan begeleiden in het leven - als uitnodiging tot aandacht, ontvankelijkheid en verwondering.

De brieven verschijnen elke eerste woensdag van de maand. (en in augustus uitzonderlijk op een dinsdag)

---

"Licht is het enige dat je kunt oogsten zonder het achter te laten." - Kunstflaneur

Lieve (jonge) kunstliefhebber,

Ik ben terug. De koffer is uitgepakt, de kilometers zijn geteld, en ja, ik ga het cliché toch even gebruiken: er is iets dat niet uitgepakt kan worden. Dit is een brief over het licht dat je meeneemt, ook als de reis allang voorbij is en de wasmand alweer vol ligt. Het reist stiekem mee in de bagage die de douane niet controleert, en ik betrap mezelf erop dat ik nog altijd kijk zoals ik in Unna, Hamburg en Vejle leerde kijken. Mijn omgeving vindt dat vermoeiend. Ik vind het gratis nascholing.

De vraag van Turrell

Het begon in de oude brouwerij , in het duister van het Zentrum für Internationale Lichtkunst. James Turrell bouwt geen objecten, hij bouwt situaties waarin volwassen mensen minutenlang naar een muur staren en daar tien euro entree voor betalen. Ik was er zo eentje. Sta lang genoeg in een van zijn ruimtes en het onderscheid tussen wat je ziet en het zien zelf begint te vervagen. Iets wat verdacht veel lijkt op wat er gebeurt als je te lang naar een vlek op het plafond staart, alleen chiquer verpakt. Turrell leert je niet naar licht kijken. Hij leert je merken dat je altijd al naar licht hebt gekeken, meestal gratis, meestal onopgemerkt, meestal thuis op de bank.

Wat Eliasson achterlaat

In Aarhus liep ik in een kring van gekleurd glas, Your rainbow panorama, samen met naar schatting honderd andere mensen die allemaal exact dezelfde foto namen. Ik ook, geef ik toe. Olafur Eliasson maakt van licht een instrument waarmee je de stad opnieuw leert zien, wat indrukwekkend is tot je beseft dat je hoofdzakelijk toeristen fotografeert die toeristen fotograferen. Het venijnige is dat je die ring op een gegeven moment weer verlaat en de stad gewoon weer grijs wordt. Toch bleef er iets van die gekleurde blik hangen, ergens tussen kunstbeleving en een filter die je vergat uit te zetten.

Het licht van Friedrich

En dan, in de Hamburger Kunsthalle, Der Wanderer, die man met zijn rug naar mij toe, turend in een mist die evengoed licht als afwezigheid van licht kan zijn. Caspar David Friedrich schilderde geen zonsondergangen, hij schilderde een man die zijn gezicht niet toont, wat hem, achteraf bekeken, tot de eerste influencer maakt die weigerde in de camera te kijken. Voor dat schilderij besefte ik hoe weinig de lichtkunst van vandaag, met al haar techniek en subsidie, verschilt van die ene geschilderde rug uit 1818. Beide vragen hetzelfde: hoeveel van het licht is buiten je, en hoeveel is verlangen dat je er zelf hebt bijgeplakt.

Het licht dat je meeneemt

Ik weet niet goed wat ik met dit alles moet doen, nu ik weer aan mijn eigen tafel zit en de was nog altijd niet gestreken is. Het licht van een reis vervaagt niet zoals een foto vervaagt, het verplaatst zich, het gaat wonen in de manier waarop je 's ochtends het gordijn opendoet en er stiekem twee seconden langer naar blijft staan dan functioneel nodig is.

Ik neem het licht niet mee als plechtige herinnering. Ik neem het mee als een rare gewoonte, zoals je na een week Denemarken plots overal naar hygge zoekt, of je na een week Duitsland stilletjes verontwaardigd bent als een trein één minuut te laat is. Het licht dat je meeneemt is, met andere woorden, vooral een beetje eigenaardig. En daarom precies de moeite waard.

Draag het met je mee, ook al begrijpt niemand thuis goed waarom.

Kunstflaneur