[ART]IFICIEEL – Vervagende grenzen

De expo AImagine: Photography and Generative Images in Hangar Brussel nodigt de bezoeker uit voor een reis langs de grenzen van technologie en creativiteit. Onder de co-curatie van Michel Poivert wordt een intrigerend samenspel tussen traditionele fotografie en kunstmatige intelligentie gepresenteerd. Menselijk inzicht en machinale mogelijkheden smelten samen tot iets dat zich niet eenvoudig laat categoriseren. 

Fotografie was ooit de kunst van het vastleggen van de werkelijkheid. Met AI aan het roer is die werkelijkheid fluïde geworden. De beelden die in deze tentoonstelling worden gepresenteerd, zijn niet langer vastgelegde momenten, maar constructies die ontspruiten aan tekstuele prompts en algoritmische interpretaties. Zoals Poivert in zijn introductie stelt: “Waar vroeger het bijschrift een beeld volgde, gaat nu het zichtbare vooraf aan het zegbare.” De fotograaf is niet langer iemand die licht en tijd beheerst, maar hij wordt een moderne schrijver – een promptograaf, iemand die met tekstprompts beelden creëert. Waar vroeger het bijschrift het beeld volgde, is het nu het bijschrift dat zorgt voor het ontstaan van beelden.

Neem bijvoorbeeld het werk van Isidore Hibou, die met Impression, soleil levant het verleden opnieuw tot leven brengt door AI gevoede beelden te genereren op basis van onderschriften bij verdwenen beelden uit een oud fotoalbum. Dankzij handgeschreven info ontdekte hij dat het album ooit toebehoorde aan generaal Preau. Op basis van deze info en de info bij de ontbrekende foto’s ging de kunstenaar aan de slag. Het resultaat zijn spookachtige landschappen die vragen oproepen over herinnering en waarheid. Hoe betrouwbaar zijn de visuele verhalen die door AI worden gegenereerd? Wat vertelt de afwezigheid van originele beelden ons over ons collectief geheugen?

© Philippe Braquenier

Een ander fascinerend voorbeeld is de bijdrage van Philippe Braquenier met zijn project Real Pictures, 1994-2024. Deze installatie bestaat uit een reeks rechthoekige dozen die foto’s bevatten die Alfredo Jaar maakte van het Rwandese genocide. De beelden zijn echter onzichtbaar voor het publiek. Op elke doos beschrijft Jaar wat de verborgen foto voorstelt, waardoor een installatie ontstond die deels begraafplaats, deels archief is.

Braquenier gaat met de opschriften op de dozen aan de slag om te achterhalen welke beelden zich achter de gesloten deksels bevinden. Zo confronteert hij de beschrijvingen van Alfredo Jaars iconische installatie over de Rwandese genocide met de mogelijkheden van AI-gegenereerde beelden. Dit roept een belangrijke vraag op: wat gebeurt er wanneer een tragedie wordt vertaald naar machinale interpretaties? De kracht van het onzichtbare maakt plaats voor digitale verbeeldingen die zowel authentiek als vervreemdend aandoen.

© Jordan Beal

Een terugkerend thema in de expo is de herinterpretatie van geschiedenis door middel van AI. De werken van Jordan Beal en Pascal Sgro illustreren deze benadering op indrukwekkende wijze. Beals Lineaments zet vraagtekens bij het koloniale  verleden van Martinique door AI-gegenereerde beelden te tonen die bewust onvolmaakt en wazig blijven. Deze visuele vervreemding zet aan tot reflectie over hoe wij visuele geschiedenis construeren.

Pascal Sgro’s Cherry Airlines biedt dan weer een fictieve en nostalgische terugblik op de luchtvaart van de jaren 1950. Zijn beelden, volledig gegenereerd door AI, vervagen de grens tussen nostalgie en kritiek. Door vintage esthetiek te combineren met hedendaagse digitale manipulaties, nodigt Sgro ons uit om stil te staan bij de impact van consumptiecultuur en klimaatverandering. Zijn beelden zijn tegelijkertijd herkenbaar en dissonant, een esthetische paradox die de kijker niet ongemoeid laat.

© François Bellabas

Wat gebeurt er wanneer een machine faalt? In de kunst kan falen juist vruchtbaar zijn. Veel kunstenaars in deze tentoonstelling benutten de fouten van AI als creatieve kansen. David Fathi’s Prelude to the Broken RAM speelt met de concepten van technologische evolutie en menselijke herinnering. De esthetische “fouten” van de AI worden hier niet verborgen, maar in de verf gezet.

Hondse invulling

François Bellabas zet deze gedachtegang van esthetische fouten verder met Protomaton, een interactief werk waarin beelden transformeren en zelfs muteren naar een absurde hondenbias, waarbij elk beeld een hondse invulling krijgt. Bellabas onderzoekt hoe perceptuele verschuivingen onze waarneming van realiteit kunnen ondermijnen. De onverwachte transformaties in zijn werk herinneren ons eraan dat AI, ondanks zijn indrukwekkende capaciteiten, fundamenteel gebrekkig blijft.

© Bruce Eesly

Bruce Eesly’s New Farmer verkent een vergelijkbare thematiek. In deze expo presenteert hij documentaire-achtige beelden van de Groene Revolutie die volledig door AI zijn gegenereerd. De geloofwaardigheid van deze beelden wordt echter bewust ondermijnd door absurde elementen, zoals de gigantische omvang van de groenten. Eesly’s humoristische benadering benadrukt hoe technologie ons begrip van geschiedenis en natuur kan manipuleren.

Tussen utopie en dystopie

Wat zegt AI over onze toekomst? Deze vraag weergalmt door de hele tentoonstelling. Nicolas Grospierres Giant Inscrutable Matrices roept zowel fascinatie als existentiële angst op met beelden van glinsterende monolieten in post-apocalyptische landschappen. De sculpturale vormen tonen een wereld waar de mens wellicht niet langer centraal staat.

© Delphine Diallo

Het is niet allemaal doemdenkerij, want tegelijkertijd biedt de expo ook ruimte voor hoopvolle vergezichten. Delphine Diallo’s Kush transformeert AI in een middel voor culturele herverbeelding. Geïnspireerd door de Kushitische beschaving, een oud koninkrijk in Oost-Afrika, schept Diallo beelden waarin technologie en ancestrale wijsheid harmonisch samenkomen. Haar werk stelt de vraag: kunnen we technologie gebruiken om verloren verhalen en identiteiten te herstellen?

Alisa Martynova verkent met ANIMA het concept van de cyborg als symbool voor hybride identiteiten. Haar door AI gegenereerde beelden vervagen de grens tussen mens en machine, verleden en toekomst. Het project daagt de kijker uit om na te denken over de fluïditeit van identiteit in een tijdperk van technologische versnelling.

AImagine: Photography and Generative Images stelt zo essentiële vragen over de toekomst van beeldcultuur: hoe behouden we authenticiteit in een wereld waar realiteit en fictie door technologie steeds meer versmelten? Wat betekent het om beelden te maken wanneer machines de esthetische taal mee helpen bepalen? De expo biedt geen eenvoudige antwoorden, maar zet alvast aan tot denken en verwondering.

Meer info vind je op deze link.

Dit artikel verscheen eveneens bij OKV.