Ik bevind me (opnieuw) in Berlijn. Een stad die me telkens opnieuw artistiek wakker kust. Ik wandel door musea als een flaneur zonder vaste route: Berlinische Galerie, Neue Nationalgalerie, König Galerie, een onverwachte kunstontmoeting in Kreuzberg, een vergeten trapzaal met een te kleine naamplaat. Ik geniet van kunst, bekend én onbekend, alsof ik de tijd niet hoef in te halen maar enkel te verliezen.

Tussen het bekijken en het zwerven lees ik bij. Er ligt altijd een achterstand aan kunstboeken, aantekeningen, flarden die ik ooit opschreef. Op een late namiddag, tussen de werken van Käthe Kruse en een dampende espresso, sla ik Shit Shock Art van Adrian David open. En dan lees ik het:

‘Wie beweert dat investeren in kunst slechts goed is om aan te kopen zolang je niet verkopen moet, koopt duidelijk de smaak van één generatie.’

Die zin laat me niet los. Hij schuurt tegen alles wat ik zie gebeuren in de kunstwereld, in Berlijn, in België, in de bredere marktlogica die schoonheid omzet in activa.
Deze column vloeit voort uit dat moment, die ene opmerking: een reflectie, een aanklacht, en een pleidooi. Want het kunstwerk dat zich laat reduceren tot spreadsheet, is een werk dat zijn stem heeft verloren.

Smaak als handelswaar: een generatie op krediet

De smaak van een generatie is vluchtig als parfum op een roltrap. Wat vandaag wordt gekocht aan waanzinnige prijzen, ligt morgen als visueel overschot stof te vergaren op een tweedehandsveiling. Kunst die enkel gekocht wordt om ze snel weer van de hand te doen, wordt herleid tot wat ze nooit wou zijn: een modegril.

De koper van vandaag is zelden nog een minnaar. Hij is eerder een makelaar met een artistiek sausje. Hij koopt niet omdat het werk hem raakt, maar omdat het hem op termijn iets moet opbrengen. Kunst is verworden tot een passief met potentie. En als dat potentieel uitblijft, mag het hele spul opnieuw de kelder in. Wie kunst koopt met de mentaliteit van een beursmakelaar, koopt geen werk. Hij koopt zijn eigen kortzichtigheid.

De kunstmarkt is een illusie in maatpak

Laat het ons eens hardop zeggen: de kunstmarkt weet verdomd weinig over kunst. Ze weet veel over speculatie, over hypes, over netwerken en goudglanzende vernissages, maar over wat een werk echt doet – aan het lijf, aan de ziel, aan de wereld – heeft ze meestal geen flauw benul.

Een kunstwerk is geen fles wijn die beter wordt met de jaren. Het wordt niet automatisch waardevoller omdat het oud is, zeldzaam of gehypet. Het wordt waardevoller omdat het blijft spreken, ook wanneer de markt allang naar een andere galerie is doorgelopen. Wie denkt dat waarde gelijkloopt met prijs, begrijpt niets van betekenis.

Koop geen kunst, koop stilte

Je moet vandaag bijna een rebel zijn om kunst te kopen zonder return on investment in gedachten. Het vergt lef om een werk in huis te halen dat niet ‘hot’ is, maar gewoon … goed. Om iets te kiezen dat je raakt, in plaats van iets dat je aanbevolen wordt.

Want een goed werk is geen belegging, het is een verstoring. Het zit je dwars. Het kijkt je aan op momenten dat je niet terug wil kijken. Het troost je zonder woorden, of legt je lelijk bloot. Het is allesbehalve passief. Wie kunst koopt om rijker te worden, verdient zijn geld beter op de beurs (waarbij ik momenteel ingehaald word door de megagrillen van MAGA). Wie kunst koopt om zich armer te voelen zit dichter bij de waarheid.

De verzamelaar als boekhouder

Wat is er gebeurd met de verzamelaar als excentriekeling? Die zonder enig plan, maar met een vlijmscherp oog, obscure tekeningen kocht in Parijse souterrains? Die niet dacht in termen van doorverkopen, maar in termen van bewaren, zoals je een geheim bewaart: zorgvuldig, intens, en voor later.

Vandaag is verzamelen vaak boekhouden in designkledij. Er wordt geshopt met een spreadsheet. Er wordt ‘geïnvesteerd in opkomend talent’ zoals men investeert in lithium of AI: wie weet brengt het op. En zo sterft de kunst in stilte. Verstikt onder de cijfers.

Waarde die niets kost

Echte kunst is waardeloos in de ogen van wie alleen in termen van waardevermeerdering denkt. En tegelijk: onbetaalbaar voor wie bereid is zich te laten raken. Adrian David heeft gelijk: wie enkel koopt om te verkopen, koopt de smaak van zijn tijd. En die smaak is, laat ons eerlijk zijn, vaak lauw. Kunst die echt telt, laat zich niet verkopen. Ze blijft, als een herinnering die eeuwig blijft.

Kunst is geen beleggingstip. Ze is geen route naar winst, maar een omweg naar iets wat je niet meteen kunt benoemen. Kunst wijkt af, houdt je tegen, vertraagt je blik. Ze toont geen rendement, maar een andere realiteit, eentje die niet in cijfers te vatten is.

Wie kunst herleidt tot een winstmodel, vergeet waar het echt om draait: dat je soms gewoon moet blijven kijken. Niet om iets te begrijpen, niet om iets te winnen, maar om even stil te staan bij wat groter is dan jij. Omdat het daar hangt. En jij daar staat. En dat is op dat moment voldoende.