Ach, de kunstwereld. Dat glorieuze speelterrein voor een handjevol intimi, waar originele expressie en creativiteit hoog in het vaandel gedragen worden en waarover al duizenden boeken geschreven zijn. Maar laten we eerlijk zijn, als je kunst koopt, wil je natuurlijk vooral geen flater slaan. Dat zou immers rampzalig zijn. Stel je maar eens voor dat je in het diepst van je ziel geraakt wordt door een werk dat níét door een van de ronkende namen is gemaakt. Wat een nachtmerrie! Want kunst is niet bedoeld om van te genieten of om je persoonlijk te raken. Nee, kunst is bedoeld om anderen te imponeren met je uitmuntende smaak. Wat maakt het uit dat kunst een allerpersoonlijkst gevoel is, als je maar kunt pochen over de (bekende) namen die in je collectie hangen.

Luister goed, dan hoor je namen ronken
Neem nu de gemiddelde kunstkoper. Een ware held, die zich dapper door galerieën en veilinghuizen beweegt, op zoek naar dé perfecte investering. Ja, investering. Niet omdat kunst iets is wat je hart sneller doet kloppen, maar omdat het rendement moet opleveren. Stel je voor dat je een werk van een onbekende kunstenaar koopt en dat het niets waard blijkt te zijn! Dat zou toch een regelrechte schande zijn op de golfclub, waar iedereen pronkt met zijn kennis over de laatste tentoonstellingen van … en … (de drie puntjes zelf invullen levert al snel een staalkaart op van deze gehypete namen).
En wie kan het ze kwalijk nemen? We leven immers in een tijdperk waarin Google je binnen een paar seconden kan vertellen of een kunstenaar de moeite waard is om aan je muur te hangen. Zo simpel als een banaan met ducttape. Met één druk op de knop kun je bepalen of je op het juiste paard hebt gewed. En als je paard Ronkende Naam heet, dan zit je altijd goed. Of het nu een banale opblaashond is of een half vergane haai in een glazen bak. Het is kunst, omdat een paar zelfbenoemde critici hebben gezegd dat het kunst is.

My name is Nobody
Stel je het volgende rampscenario voor: je loopt een galerie binnen en daar wordt je aandacht getrokken door een schilderij van een totaal onbekende kunstenaar. Je voelt iets, een klik, een emotie die een stendhaliaanse ontroering met zich meebrengt. Angst slaat je om het hart, want dat kan niet goed zijn. Je googelt de naam van de kunstenaar en tot je grote ontzetting stel je vast dat deze persoon geen pagina heeft op Wikipedia, laat staan op Artnet of andere jachtterreinen van de kunstbiotoop. Dus loop je maar snel door, op zoek naar iets vertrouwds, iets met een naam die zelfs je buurman kent. Want ja, we willen allemaal toch gewoon een veilig gevoel hebben bij onze aankopen, en niets is veiliger dan jezelf en je geld te nestelen in de creatieve expressie van een grote naam.
En wat te denken van de kunstcritici? Zij zijn de echte superhelden in dit verhaal. Met hun bloemrijke taal en diepgaande analyses weten zij de massa’s te overtuigen van de genialiteit van kunstenaars die al lang vergeten zouden zijn als zij hun goedkeuring niet hadden uitgesproken. Wat een kracht, wat een macht. Zij kunnen een willekeurige verfklodder verheffen tot een meesterwerk. Zij bepalen wat we moeten bewonderen, wat we moeten kopen en vooral, waar we ons geld aan moeten uitgeven.
Maar laten we niet vergeten dat kunst bovenal een statussymbool is. Het draait niet om persoonlijke voorkeuren of emoties. Het draait om het hebben van dat perfecte stukje dat een gesprek op gang brengt bij een etentje. ‘Oh, heb je dat nieuwe werk van Banksy al gezien? Ja, ik heb het voor een schijntje op de kop getikt.’ Wat maakt het uit dat je eigenlijk niets voelt bij het werk? Het gaat erom dat anderen zien dat jij het hebt.

Een eenvoudige oplossing
Dus, lieve kunstkoper, speel vooral op veilig. Laat je leiden door de grote namen en de goedkeuring van critici. Kunst mag dan een persoonlijke ervaring zijn, maar wie wil er nu een fout maken bij zoiets belangrijks als een uiting van menselijke creativiteit en emotie? Blijf trouw aan de gevestigde orde en je zult nooit een misstap begaan. Want in de wereld van de kunst geldt één regel: als het bekend is, is het goed. En dat is uiteindelijk wat telt. Toch zou het mooi zijn als je je laat leiden door je eigen esthetische waardering. Kies kunst die je echt raakt en waar je van geniet, los van de namen of de meningen van anderen. Want de ware waarde van kunst ligt in de persoonlijke beleving en het plezier dat het je brengt.

Deze column verscheen eveneens in Entrr.