In Londen hebben twee leden van de groep Just Stop Oil het beschermingsglas van het schilderij Venus voor de spiegel van Diego Velázquez kapotgeslagen met hamers. Ze wilden de Britse regering oproepen om geen vergunningen meer te geven voor fossiele brandstoffen.
Hun ‘moedige’ actie werd spijtig genoeg gretig door de media opgepikt en zo wordt deze daad van vernieling plots een daad van activisme. Daad van activisme? Euh … ik denk dat deze verklaring me thuis spontaan een draai om de oren zou opgeleverd hebben van mijn vader zaliger. Keten je vast aan de treinsporen, giet olie op de snelweg, probeer met je kano ervoor te zorgen dat er geen cruiseschepen aanmeren in Antwerpen, … (tja, mijn vader had wellicht wel een anarcho-activistisch kantje 😉), maar ik denk niet dat hij me als raad zou gegeven hebben om naar het Rubenshuis te trekken om daar met hamer een kunstwerk te vernietigen om zo aandacht voor het milieu op te eisen. Hoeveel moed vergt het immers om een topwerk dat dient om schoonheid te verspreiden met een hamer te bewerken? De grenzen van de idiotie voorbij. Versta me niet verkeerd. Ik begrijp hun beweegredenen, maar zoek een doel dat daarvoor geschikt is. Of wakker ik nu zelf een vorm van activisme aan?
Activisten die kunst vernietigen in naam van het klimaat zijn niet alleen hypocriet, maar ook barbaars. Ze beweren dat ze de planeet willen redden, maar ze hebben geen enkel respect voor de culturele erfenis van de mensheid. Ze vernielen kunstwerken die ons verbinden met onze geschiedenis, onze identiteit en onze schoonheid. Ze doen alsof ze moreel superieur zijn, maar ze zijn in feite egoïstisch, intolerant en gewelddadig.
Ik adem en leef kunst. Bekende musea of lokale kunstkring, het maakt me niet uit. Wie creëert, zorgt voor schoonheid. Kunst is een uiting van de menselijke geest, een bron van inspiratie en troost, een symbool van hoop en vrede. Kunst is geen vijand van het klimaat, maar een bondgenoot. Kunst kan ons bewust maken van de problemen die we onder ogen moeten zien, ons aanzetten tot actie en verandering, ons helpen om oplossingen te vinden en te innoveren. Kunst kan ons ook helpen om de schoonheid en de waarde van de natuur te waarderen, om ons te verbinden met andere levende wezens, om ons te herinneren aan onze verantwoordelijkheid en onze rol in het ecosysteem. Kunst is m.a.w. een cruciaal onderdeel van onze menselijke cultuur en geschiedenis. Het is een manier waarop we onze gedachten, gevoelens en ideeën uiten en delen. Het is een bron van inspiratie, reflectie en verrijking voor de samenleving. Kunstenaars dragen bij aan het rijke weefsel van onze cultuur, en hun werk verdient respect en waardering.
Kijk eens wereld wat ik durf
Activisten die kunst vernietigen in naam van het klimaat zijn geen helden, maar vandalen. Ze zijn uit op een kortetermijneffect. Ze ondermijnen de zaak waarvoor ze zeggen te vechten, want ze vervreemden de mensen die ze zouden moeten overtuigen en mobiliseren. Ze verspillen kostbare tijd en energie die beter besteed zou kunnen worden aan constructieve en vreedzame acties. Ik denk daarbij dadelijk aan kunstenaars als Olafur Eliasson en Banksy die elk op hun eigen manier kunst aanwenden om ons een geweten te schoppen.
De anarchistische knipoog van Banksy hoef ik binnen het betoog van deze tekst niet voor te stellen. Het project Ice Watch van Eliasson is een kunstinstallatie die bestaat uit grote blokken ijs die uit Groenland zijn gehaald en in verschillende steden zijn geplaatst, waar ze langzaam smelten. Het doel van het project is om het publiek bewust te maken van de klimaatverandering en de gevolgen ervan voor de poolgebieden en de zeespiegel. Het project is ook bedoeld om een emotionele en fysieke verbinding te creëren tussen de mensen en het ijs, en om hen aan te zetten tot actie en verandering. Het project is voor het eerst uitgevoerd in Kopenhagen in 2014, daarna in Parijs in 2015, en ten slotte in Londen in 2018.
Smeltend ijs dat mensen tot tranen beroert. Tranen en smeltwater die samenvloeien en sereen huilen om een aarde die voor grote (klimaat)uitdagingen staat. Eliasson doet het met de poëtische kracht van kunst. Banksy voegt er een (vette) knipoog aan toe. Wat die klimaatbavianen deden met de Rokeby Venus getuigt van eigenbelang dat nergens toe leidt.
Ontdek meer van Kunstflaneur.be
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.