Recent had ik een Proustiaanse ervaring. Tijdens een interview met kunstenaar-advocaat Oliver Lenaerts werd ik getroffen door zijn werk ‘Art Flipping’. Ik herkende de artistieke knipoog naar Blaise Cendrars en zijn gedicht ‘La prose du Transsibérien et de la petite Jehanne de France’. Hoe lang was het geleden dat ik me liet overdonderen door de taal van Molière en het subtiele kleurenpalet van Sonia Delaunay die de tekst begeleidde? Plots was ik niet langer in 2024, maar in 2008. Ik zat niet aan een bureau, maar liet me rijden door de eindeloze taiga’s en steppen van Tolstoj en Dostojewski. Ik stond aan het begin van een reis naar het einde van de wereld, maar ook een reis naar mijn diepste zelf. En van goede vriend en dichter Bart Stouten had ik zijn versie meegekregen om me tijdens het eindeloze gedender over de rails me te verdiepen in de woorden van de Franse dichter. Het waren andere tijden, ik was een andere man. Maar de woorden raken me nog steeds even diep en voeren me mee naar andere oorden terwijl op de achtergrond balalaika en viool hun lied wenen.
”En ce temps-là j’étais en mon adolescence. J’avais à peine seize ans et je ne me souvenais déjà plus de mon enfance. J’étais à 16 000 lieues du lieu de ma naissance. J’étais à Moscou, dans la ville des mille et trois clochers et des sept gares. Et je n’avais pas assez des sept gares et des mille et trois tours. Car mon adolescence était si ardente et si folle. Que mon cœur tour à tour brûlait comme le temple d’Éphèse ou comme la Place Rouge de Moscou quand le soleil se couche. Et mes yeux éclairaient des voies anciennes. Et j’étais déjà si mauvais poète. Que je ne savais pas aller jusqu’au bout.”
Met deze regels opent Blaise Cendrars’ epische gedicht ‘Prose du Transsibérien et de la petite Jehanne de France’. Het gedicht nodigt de lezer uit om mee te reizen door een landschap dat zowel fysiek als emotioneel onbekend terrein is. Voor velen, net zoals voor mij, roept het beeld van Cendrars’ werk herinneringen en associaties op die diep resoneren met persoonlijke ervaringen. Net zoals de geur van een madeleine Marcel Proust terugbracht naar zijn jeugd, roept de artistieke interpretatie van de moderne kunstenaar Oliver Lenaerts een golf van herinneringen en gevoelens op. Ik bevind me niet langer in zijn atelier, maar in de stad van zeven stations en duizend en drie torens.
Van Delaunay naar Lenaerts
Op het eerste gezicht lijkt het vergezocht –16.000 mijl? – om een link te zien tussen Lenaerts’ werk ‘Art Flipping’, een juridische tekst over de praktijken en ethische vraagstukken rondom het snel doorverkopen van kunstwerken, en de poëtische wereld van Cendrars en Delaunay. Maar bij nadere beschouwing blijkt het werk net een brug te slaan tussen het verleden en het heden, tussen kunst en markt, tussen de romantiek van een dichterlijke reis en de zakelijke realiteit van de hedendaagse kunstwereld.
Net zoals Cendrars’ gedicht een reis is door fysieke landschappen en emotionele toestanden, vertegenwoordigt ‘Art Flipping’ een reis door de complexe wereld van de kunsthandel. In een wereld waar de waarde van kunstwerken exponentieel kan stijgen, vooral in de secundaire markt, is het concept van art flipping zowel controversieel als fascinerend.
Bekentenis van een ‘life flipper’
Lenaerts’ werk, zoals te zien op de foto, lijkt een eenvoudige juridische tekst, maar bij nader inzien blijkt het een kunstwerk te zijn dat diepgaande vragen stelt over de waarde van kunst en de ethiek van het bezitten en verhandelen van creativiteit. De kleurrijke en abstracte patronen die de tekst flankeren, herinneren me aan de levendige illustraties van Sonia Delaunay en brengen een dynamische energie in het werk, net zoals de vormen en kleuren in Cendrars’ gedicht een gevoel van beweging en leven creëren.
Lenaerts’ werk laat Cendrars’ woorden diep in mezelf resoneren. De tekst roept herinneringen op aan de lange reizen van mijn jongere ik, de momenten van ontdekken en het verlangen om verder te gaan, om nieuwe plekken te zien en steeds weer nieuwe ervaringen op te doen. De nieuwe ik dwaalt liever langs velden en boeken. De drang om te ontdekken is zachtjesaan veranderd in een drang om te bewaren. Een boek, twee boeken, … een bibliotheek, herinneringen uitgedrukt in 26 letters. Of zoals Herman de Coninck het op een bepaald moment beschreef in zijn gedicht ‘Voor mekaar’. “Vroeger was er alleen haast om te hebben wat je had, elke keer weer. Vroeger was er alleen maar nu. Nu is er ook toen.” Hoe oud moet je geworden zijn om deze woorden voor het eerst goed te begrijpen? Misschien was ik wel een life flipper zonder het zelf goed te beseffen.
De vluchtigheid van de ‘art flipper’
Art Flipping als concept herinnert aan de snelheid en vluchtigheid van de moderne kunstmarkt (en bij uitbreiding het leven zelf), een wereld waarin kunstwerken vaak worden gezien als investeringen in plaats van als bronnen van diepe emotionele en intellectuele waarde. Net zoals Cendrars’ reis door Rusland een zoektocht is naar betekenis en identiteit, kan Lenaerts’ werk worden gezien als een reflectie op de zoektocht naar waarde in een wereld die vaak wordt gedomineerd door commerciële belangen.
In de hedendaagse kunstwereld wordt art flipping vaak bekritiseerd vanwege de manier waarop het bijdraagt aan de commercialisering van kunst. Kunstwerken worden vaak gekocht met de bedoeling ze snel weer te verkopen voor winst, wat kan leiden tot een oppervlakkige waardering en een vervaging van de grens tussen kunst en handelswaar. Het werk confronteert de kijker met deze realiteit en nodigt uit tot een diepere overweging van wat het betekent om kunst te waarderen en te bezitten.
Op die manier wordt zijn werk een krachtige metafoor voor de spanning tussen de intrinsieke waarde van kunst en de externe economische krachten die deze waarde proberen te kapitaliseren. De kleurrijke vormen en patronen die de zakelijk-juridische tekst omringen, suggereren dat er meer is dan de kale woorden op de pagina; ze herinneren ons eraan dat kunst, zelfs in zijn meest juridische en zakelijke context, nog steeds een bron van schoonheid en reflectie kan zijn.
Een reis door kunst en tijd
Ik voel opnieuw die verdwenen verbinding met de woorden van Cendrars en de beelden van Delaunay. Net zoals de treinreis door Rusland een avontuur is vol onverwachte ontdekkingen en diepe reflecties, biedt de wereld van art flipping een complex landschap van ethische en economische overwegingen. Hoe ver beide werelden ook uit elkaar lijken te liggen, ze nodigen uit om verder te kijken, dieper na te denken en onze eigen rol in de wereld van kunst en creativiteit opnieuw te evalueren.
Een visuele katalysator
De afbeelding van Lenaerts’ werk, met zijn juridische tekst omringd door abstracte vormen, wordt zo mijn eigen madeleine, een visuele katalysator die me terugvoert naar de poëtische en landschappen van Cendrars en Delaunay. Het werk zal een prominente plek krijgen in mijn woning om me eraan te blijven herinneren dat, ongeacht hoe ver we reizen of hoe snel de wereld om ons heen verandert, de kern van kunst altijd blijft: een zoektocht naar betekenis, schoonheid en waarheid in een wereld die vaak te gecompliceerd en vluchtig lijkt om te begrijpen.
Ontdek meer van Kunstflaneur.be
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.