Less is More of de kunst van duurzaamheid

In het hart van Alhondiga Bilbao schittert de tentoonstelling “URRITU / DECRECER / DEGROW” van de Spaanse kunstenares Bene Bergado als een krachtig baken van kritisch denken en artistieke expressie. Deze expositie is niet alleen een visuele viering van creativiteit, maar ook een uitdagende verkenning van het concept van degrow (ontgroeien). Bergado’s kunstwerken, opgebouwd uit diverse materialen, nodigen bezoekers uit om na te denken over onze obsessie met ongebreidelde economische groei en de dringende noodzaak om over te schakelen naar een duurzamere en meer verantwoordelijke levenswijze.

Azkuna Zentroa Alhóndiga Bilbao (of ‘cultureel centrum’ in de volksmond) is niet alleen wegens de mooie tentoonstellingen die er georganiseerd worden de moeite waard om een kleine omweg te maken. Het is natuurlijk niet gemakkelijk om de concurrentie te moeten aangaan met het verderop gelegen Guggenheim, maar toch mag je dit voormalig olie- en wijnpakhuis niet links laten liggen. In de eerste plaats is er natuurlijk de locatie zelf waar watertrappelende voeten boven je hoofd je doen beseffen dat er een zwembad aanwezig is op een hogere verdieping. Verder zijn er de 43 verschillende zuilen, een ontwerp van Philippe Starck, die de drie gebouwen ondersteunen. Maar een andere reden om zeker even langs te gaan, is de tentoonstelling Urritu / Decrecer / Degrow van Bene Bergado. Maar alvorens dieper in te gaan op de tentoonstelling zelf, kan het interessant zijn om het begrip ‘ontgroeien’ even van dichtbij te bekijken.

Degrowth: less is more

Het concept van Degrowth is geworteld in de erkenning dat de huidige economische groei niet alleen onhoudbaar is voor onze planeet, maar ook onrechtvaardig is voor veel mensen. Onze huidige economische systemen zijn gebaseerd op het onbeperkte gebruik van fossiele brandstoffen, met name olie. Deze brandstoffen hebben onze groei en welvaart mogelijk gemaakt, maar tegen een hoge prijs. Degrowth daagt ons uit om bewust te verminderen, om de balans te herstellen tussen economische activiteit en de eindige middelen van onze planeet. Het is een pleidooi voor een radicale verandering in onze benadering van economie en welvaart, waarbij less is more centraal staat, een gedachte die ook aanwezig is in het oeuvre van Bene Bergado.

Kunst als veranderingsmiddel

Bergado is een Spaanse kunstenares die vooral werkt met sculpturen. Haar werken gaan over de relatie tussen het reële en het fictieve, en de transformatie van de schaal in haar voorstellingen. Zij stelt ook ecologische kwesties aan de orde, zoals de overexploitatie van de aarde en de gevolgen van het huidige productiemodel.

Zij is geboren in Salamanca in 1963, maar woont en werkt nu in Madrid. Zij heeft een diploma in Schone Kunsten van de Universiteit van Baskenland, waar zij ook les heeft gegeven. Zij heeft deelgenomen aan verschillende tentoonstellingen, zowel individueel als collectief, in Spanje en daarbuiten. Haar werk is aanwezig in verschillende collecties, zoals JUMEX (Mexico), Banco de España (Madrid), MUSAC (León), ARTIUM (Vitoria), Bilbao Arte (Bilbao), enz.

Een poëtische uiting van ontgroeiing

In de tentoonstelling neemt Bergado de bezoeker mee op een visuele reis door de complexiteit van degrowth. Ze maakt gebruik van diverse materialen en technieken in haar sculpturen en installaties om de paradox van onze huidige situatie te benadrukken. Bergado speelt met schalen en verhoudingen en benadrukt op deze manier de dualiteit tussen fictie en realiteit. Dit visuele contrast symboliseert de strijd tussen de cultuur van overconsumptie en materiële hebzucht aan de ene kant, en de harde realiteit van milieuproblemen, uitputting van hulpbronnen en klimaatverandering aan de andere kant.

Verschillende manieren van kijken naar degrowth

In vier verschillende zalen neemt de kunstenaar ons mee op een kritische reis. De film Componentes toont een schier eindeloze lijst van voedseladditieven die als een eindgeneriek over het scherm voorbijrollen. Hoe ons lichaam op dergelijke chemische toevoegingen reageert, weten we niet altijd, maar de lengte van de lijst doet het ergste vermoeden.

In de tweede zaal wordt de bezoeker geconfronteerd met Encuentro y ornamento, een installatie van vierentwintig eetborden met daarop de datums van een belangrijk moment in het leven van de kunstenaar. De borden liggen op de grond. Sommigen zijn gebroken, anderen hebben de val overleefd. Tegen de muur hangt een canvas dat lijkt op een tafeltennisveld. Het net is echter niet centraal in het midden opgehangen. Een verwijzing naar het ontbreken van gelijke kansen voor de spelers. De gebroken borden op hun beurt verwijzen naar het verlies van onschuld en de gevolgen ervan, maar ze kunnen tegelijk ook beschouwd worden als de aankondiging van nieuwe opportuniteiten.

Tierra quemada (‘verbrande aarde’) toont een omgevallen elektriciteitspyloon. De vernielde constructie doet denken aan het omvergeworpen standbeeld van een gevallen dictator. Naast de pyloon liggen drie reiskoffers. De eigenaar lijkt verdwenen, maar tegelijk is deze afwezige persoon impliciet sterk aanwezig door de slaapzak en hangmat in de vernielde constructie.

Bateria ten slotte is een twintig meter lang industrieel rek waarop Bergado haar ganse artistieke oeuvre samenbrengt. Het levert een bont allegaartje op dat bij momenten doet denken aan Joseph Beuys’ Wirtschaftswerte.

De kracht van kunst voor verandering

Wat Degrow zo bijzonder maakt, is de diepgang en het engagement dat uit deze kleine expo spreekt. Bene Bergado slaagt erin om kunst te gebruiken als een krachtig middel om sociale en ecologische kwesties aan de kaak te stellen en een dialoog op gang te brengen over de noodzaak van verandering. Haar kunstwerken zijn een uitnodiging tot reflectie en bewustwording, en ze benadrukken het belang van een verschuiving in ons denken en handelen.

Daardoor wordt Degrow meer dan alleen een tentoonstelling: het is een oproep tot actie. Het herinnert ons eraan dat kunst een krachtig hulpmiddel is om bewustwording te creëren en een verschuiving naar een duurzamere toekomst te bevorderen. Het gedachtengoed van de eerder vernoemde Joseph Beuys is nooit ver weg.

Degrow brengt een krachtige boodschap die ons uitdaagt om na te denken over de gevolgen van ongebreidelde economische groei en de noodzaak van een meer duurzame en verantwoordelijke benadering van ons bestaan. Het is een herinnering dat minder inderdaad meer kan zijn, en dat kunst een krachtige katalysator kan zijn voor maatschappelijke verandering. Het is een tentoonstelling die ons uitnodigt om na te denken over onze rol in het streven naar een leefbare planeet en een rechtvaardigere samenleving.
Degrow is een viering van creativiteit, bewustwording, en de kracht van kunst om positieve verandering te bewerkstelligen. Het is een tentoonstelling die aanzet tot reflectie en actie, en die ons herinnert aan de waarde van een meer gebalanceerde en duurzame toekomst.
Degrow is tevens de kennismaking met het oeuvre van een boeiende Spaanse kunstenaar en daarvoor trekt de kunstflaneur nu eenmaal de wijde wereld in.