[ART]IFICIEEL – Een kritisch gesprek met Nick Ervinck

Bij Nick Ervinck vervagen de grenzen tussen traditionele en digitale kunst. Met een oeuvre dat zich uitstrekt van monumentale sculpturen tot gedetailleerde installaties, creëert hij werken die architectuur, design en futuristische technologie combineren. In een tijdperk waarin artificiële intelligentie (AI) dieper doordringt in creatieve processen, is Ervinck een uitgelezen gesprekspartner om de gevolgen van die technologische revolutie op de kunstwereld te onderzoeken.

Hoe zie je de rol van technologie in de evolutie van de kunstwereld?

Technologie is allang niet meer alleen een instrument; het is verweven met het wezen van onze cultuur. De snelheid waarmee technologische innovaties zich voltrekken, maakt dat de traagheid van natuurlijke evolutie, zoals beschreven door Darwin, bijna irrelevant lijkt. We staan op de drempel van een tijdperk waarin de grens tussen mens en machine vervaagt. Apparaten zoals smartphones, hoorapparaten en pacemakers zijn niet langer externe hulpmiddelen, maar geïntegreerde onderdelen van ons menselijk bestaan.

Als beeldhouwer heb ik altijd de mogelijkheden die materialen en technieken bieden, omarmd. De geschiedenis leert ons dat kunstenaars zoals Henry Moore vernieuwden door gebruik te maken van technologieën die hun tijd vooruit waren. De vraag is dus niet of technologie kunst zal beïnvloeden, maar hoe wij als kunstenaars reageren op deze verschuivingen. AI en andere nieuwe technologieën zullen nieuwe artistieke mogelijkheden openen, maar ze brengen ook de vraag met zich mee of traditionele vormen van kunst zoals schilderen en beeldhouwen zullen blijven bestaan in hun huidige vorm, of zullen muteren naar iets nieuws.

Wat zijn je gedachten over de impact van AI?

AI belichaamt een fundamentele verandering die verder gaat dan technologie. Het is een culturele omwenteling. De mogelijkheden van AI om ons leven te transformeren — van gepersonaliseerde reclame tot door AI-ontworpen architectuur — zijn immens. Waar we nu nog argwanend staan tegenover AI die ons huis ontwerpt, zal het wellicht snel ondenkbaar zijn om zonder AI te bouwen. De verschuiving die AI veroorzaakt, zal zeker ook de kunstwereld bereiken. Het is echter de vraag of AI bijdraagt aan de verheffing van kunst, of juist aan de uitholling ervan.

Sommige kunstenaars zullen AI misschien negeren of sceptisch benaderen, terwijl anderen het zullen omarmen als een creatieve tool. Maar we moeten kritisch blijven: als het creëren van complexe beelden met slechts één opdracht mogelijk is, wat betekent dat voor het concept van creativiteit? Staat het gemak waarmee iets gecreëerd wordt gelijk aan de diepgang en waarde van dat werk? We bevinden ons op het kruispunt van een nieuwe esthetische orde, maar of die een verdieping of juist een verarming van de kunst zal zijn, moet nog blijken.

Kun je beschrijven hoe AI jouw artistieke praktijk heeft beïnvloed?

Het vermogen om in een dag duizenden beelden te genereren is zowel een zegen als een vloek. Aan de ene kant versnelt AI het ontwerpproces en opent de technologie deuren voor experimenten die anders ondenkbaar zouden zijn. Aan de andere kant dwingt het me om na te denken over wat het betekent om een kunstenaar te zijn in een tijdperk waarin creativiteit geautomatiseerd kan worden. Het risico bestaat dat de unieke artistieke signatuur, die een kunstwerk zijn diepere waarde geeft, wordt overschaduwd door de onpersoonlijke efficiëntie van AI.

AI is idealiter een verlengstuk van het creatieve proces, geen vervanging ervan. Het is een uitdaging om de balans te vinden tussen het omarmen van de toevalligheden die AI kan bieden en het behouden van de persoonlijke, unieke stem van de kunstenaar. De vraag is of we als kunstenaars onze signatuur kunnen behouden in een wereld waar creatie steeds meer een kwestie van algoritmes wordt.

Vind je dat AI kan bijdragen aan de creatie van authentieke kunst, of blijft een menselijk element noodzakelijk?

AI kan ongetwijfeld bijdragen aan de creatie van kunst, maar we moeten onderscheid maken tussen het genereren van kunst en het begrijpen ervan. Zoals John Cage ooit opmerkte, zal AI nooit liefdesverdriet, vreugde of angst ervaren. Het kan enkel putten uit wat het al kent en daaruit nieuwe combinaties maken. Maar wat zegt dat over de authenticiteit van zulke werken? Als een kunstwerk simpelweg het resultaat is van een algoritme dat bestaande stijlen mixt, wat zegt dat dan over de originaliteit van dat werk? De vragen die AI oproept zijn diepgaand en raken de kern van wat kunst zou moeten zijn: een unieke, menselijke expressie.

Denk je dat AI ooit in staat zal zijn om echt creatieve en originele kunstwerken te maken zonder menselijke tussenkomst?

Die vraag is eerder gesteld bij de opkomst van computerkunst en 3D-printen, en voor mij is het antwoord niet wezenlijk veranderd. De echte vraag is niet of AI originele kunst kan maken, maar wat wij als samenleving beschouwen als origineel en creatief. AI kan misschien een meesterwerk produceren, maar het zal nooit de ambitie en het bewustzijn hebben om dat als zodanig te waarderen. Creativiteit is niet alleen een kwestie van vaardigheid, maar ook van intentie, en die ontbreekt bij AI. Kunst is vooralsnog iets wat de mens overstijgt en definieert—iets wat niet gereduceerd kan worden tot een algoritme.

Beïnvloedt AI jouw visie op auteurschap en originaliteit?

Ongetwijfeld. AI roept nieuwe en complexe vragen op over auteurschap en copyright. Hoe beschermen we een stijl die een kunstenaar decennialang heeft ontwikkeld tegen een AI die deze stijl in een oogwenk kan reproduceren? De wetgeving loopt hopeloos achter op de technologische ontwikkelingen, en het reguleren van deze nieuwe realiteit zal aanzienlijke uitdagingen met zich meebrengen. De vraag is of we willen en kunnen reguleren in een wereld waarin de grenzen tussen origineel en kopie steeds meer vervagen.

Hoe zie je de toekomst van kunst en AI zich ontwikkelen in de komende 10-20 jaar, en denk je dat AI de rol van de kunstenaar zal veranderen?

AI zal in de komende decennia ongetwijfeld verder evolueren, met de mogelijkheid om niet alleen 2D-beelden te genereren, maar ook hoogwaardige 3D-werken die door robots kunnen worden gesculpteerd. Dit zal de rol van de kunstenaar veranderen, maar niet per se vervangen. De kunstenaar zal meer en meer een curator worden van door AI gegenereerde mogelijkheden. Het blijft echter de menselijke visie en originaliteit die betekenis en waarde geeft aan kunst. AI zal dienen als een hulpmiddel, maar de kern ligt in de unieke expressie van de mens, en die zal altijd centraal blijven staan.

Denk je dat AI emoties kan oproepen, ondanks dat het zelf geen emoties ervaart?

AI kan de schijn van creativiteit opwekken door patronen en data te analyseren en te reproduceren. Het kan werk genereren dat emoties oproept bij mensen, maar die creativiteit is fundamenteel anders dan die van mensen. Menselijke creativiteit komt voort uit persoonlijke ervaringen, emoties en intenties, dimensies die AI niet kent. AI kan misschien emoties nabootsen, maar het zal nooit de diepere lagen van menselijke emoties bereiken.

Zou je aanbevelen dat jonge kunstenaars AI-technologieën gebruiken?

Ja, het is essentieel dat jonge kunstenaars AI-technologieën leren gebruiken. AI wordt een steeds dominanter onderdeel van onze samenleving en kan nieuwe creatieve mogelijkheden openen. Echter, het is belangrijk dat ze AI gebruiken als een instrument, niet als een vervanging van hun eigen creatieve visie.

Welke bronnen of tools zou je aanbevelen?

Er zijn veel AI-tools beschikbaar voor kunstenaars die hun creatieve proces willen verkennen en uitbreiden. Platforms zoals DALL-E, MidJourney, ChatGPT en Stable Diffusion bieden een toegankelijke ingang tot de wereld van AI en kunnen dienen als inspiratie voor nieuwe kunstwerken.

Dit artikel verscheen eveneens in OKV.