Tussen zee en stad, tussen zien en herinneren

De zee was toen nog groot. Niet omdat ze objectief groter was dan vandaag, maar omdat ik gewoon nog veel kleiner was. Blankenberge in de zomers van mijn jeugd was een vaste bestemming. Het ritme van dagen zonder agenda, de vaste wandeling met mijn ouders langs de dijk, het obligate ijsje en … altijd weer die pier. Niet om ergens te komen, wel om even te blijven staan. Ook al was deze locatie meestal het eindpunt van onze wandeling. Later pas besefte ik dat de pier geen einde markeerde, maar een begin: hier hield het vaste land op en begon het grote onbekende. Je keek niet naar de zee, je keek in iets dat groter was dan jezelf.

Dat gevoel vormt de stille onderstroom van Vive la vue!, de groepsexpo bij Galerie Sofie Van den Bussche. De tentoonstelling presenteert het landschap niet als vast omlijnd onderwerp, maar als een open veld waarin waarneming, herinnering en verbeelding elkaar voortdurend kruisen en in dialoog treden. Tien kunstenaars openen hier geen overzicht, maar uitzichten. Van verstilde horizonten tot innerlijke landschappen. Van wat zich buiten aftekent tot wat zich binnen nestelt. Wie reist, beleeft elk moment op haar of zijn eigen moment. Een lichtinval, een locatie, een gevoel. Geen enkele reis is identiek. Neem me dan ook niet kwalijk dat ik tijdens mijn kleine odyssee doorheen de galerie mijn eigen paden betreed in de woorden van Robert Frost:

Two roads diverged in a wood, and I—
I took the one less traveled by,
And that has made all the difference

De pier die blijft hangen

Het schilderij van Christophe Malfliet toont de pier van Blankenberge, maar ontdaan van elk toeristisch houvast. De constructie staat in een nachtelijk register van blauw, groen en grijs, met licht dat niet verheldert maar nauwelijks oplicht. Gele accenten dwarrelen over het oppervlak als reflecties, als sporen van beweging. De verf druipt, spat, laat het beeld ademen én wankelen. Deze pier is geen picturaal gegeven, maar een herinneringsdrager. Hij staat er tegelijk stevig en broos, als architectuur die weet dat hij gedoemd is om door water en tijd te worden aangetast. Wat hier wordt geschilderd, is voor mij geen plek, maar een herinnering. De terugkeer naar een moment waarop je beseft dat wat je ziet onlosmakelijk verbonden is met wie kijkt. De pier wordt een innerlijk beeld, een fictieve locatie die zich vastzet tussen toen en nu.

Binnen deze groepstentoonstelling fungeert dit werk voor mij niet als centrum, maar als rustpunt. Het hangt tussen andere landschappen die elk op hun eigen manier de blik op het landschap openen, verleggen en bij momenten zelfs ontregelen.

Christophe Malfliet, Pier van Blankenberge, 2025, Gallery Sofie Van den Bussche

Een meanderend landschap

Vive la vue! ontvouwt zich niet lineair, maar als een meanderend pad. Je beweegt door de ruimte zoals je door een landschap beweegt: soms met overzicht, soms tastend. Het ene werk biedt houvast, het andere trekt dat houvast weer onderuit. Abstractie en figuratie bestaan hier naast elkaar zonder strijd, alsof ze twee talen zijn die hetzelfde proberen te zeggen.

In sommige werken – zoals bij Joanna Kraszewska – lijkt het landschap opgebouwd uit fragmenten, die als tektonische platen over elkaar schuiven. Echo’s van plaatsen, herinneringen, indrukken. Elders wordt het zicht juist losgewrikt: kleuren verschuiven, perspectieven kantelen, vormen lossen op. De landschappen van Anne Vanoutryve weigeren om zich te laten vastpinnen. Het is geen decor, maar een mentale ruimte.

Je merkt hoe verschillende gevoeligheden elkaar hier raken. In het ene werk klinkt een verstilling door die verwant is aan de aandachtige observatie van Mieke Teirlinck, elders duikt de meer surrealistische ondertoon van de droomlogica van Bart Slangen. Sommige beelden dragen een fysieke densiteit, een voelbare aanwezigheid van materiaal en gebaar, zoals je die ook bij Bart Stolle aantreft. Andere werken lijken zich juist terug te trekken, alsof ze het landschap liever suggereren dan tonen.

Bart Stolle Horizon, 2025, Gallery Sofie Van den Bussche

De blik naar binnen

Wat gaandeweg duidelijk wordt, is dat deze tentoonstelling niet zozeer over plaatsen gaat, maar over posities. Over waar je staat wanneer je kijkt. Bij sommige kunstenaars lijkt het landschap naar binnen te keren, te transformeren tot een innerlijke staat. Dat is voelbaar in werken waarin herinnering een grotere rol speelt dan topografie, beelden die ontstaan uit een spanning tussen wat ooit werd gezien en wat daarvan is overgebleven.

Zo zijn er schilderijen die vertrekken van een concrete waarneming, maar die waarneming vervolgens abstraheren tot iets dat loskomt van zijn oorsprong. Het zicht wordt geen document, maar een interpretatie. Een landschap dat zich evenzeer in het geheugen als op het doek bevindt.

Bij Patrick Ceyssens verschuift de aandacht dan weer naar wat zich achter de voorgrond bevindt. Zijn manier van kijken richt zich niet op het spectaculaire, maar op wat doorgaans onopgemerkt blijft. Het landschap wordt hier een oefening in aandacht: wat zie je wanneer je blijft kijken?

Ook in de meer sculpturale of materiële benaderingen waar de zee, de kust of het landschap tastbaar worden gemaakt, duikt diezelfde vraag op. Wat betekent het om een landschap niet alleen te zien, maar ook te vormen? In dat opzicht ontstaat er een subtiele dialoog tussen het werk van Yves Malfliet en andere bijdragen waarin natuur en materiaal elkaar raken.

Patrick Ceyssens, Painting can do this #4, 2025, Gallery Sofie Van den Bussche

Kijken is nooit neutraal

Kijken is nooit neutraal. De zin duikt onvermijdelijk op, en toch blijft hij hier relevant. Vive la vue! maakt van kijken geen vrijblijvende activiteit, maar een houding. De tentoonstelling nodigt uit om te ontdekken, zich te verwonderen. Alsof de kunstenaars zelf fluisteren: ‘Kijk opnieuw.’

Je merkt hoe het landschap in deze tentoonstelling steeds opnieuw verschuift van buiten naar binnen en weer terug. Soms lijkt het een spiegel, soms een projectievlak. Soms een plek van rust, soms een bron van onrust. Dat maakt het kijken actief. Je wordt geen toeschouwer, maar deelnemer.

De namen van de kunstenaars functioneren hier niet als hoofdstukken, maar als stemmen in een gesprek. Geen van hen domineert, geen van hen lost op. Samen vormen ze een landschap van blikken, waarin verschillen niet worden gladgestreken, maar juist zichtbaar blijven.

Yves Malfliet, “abajo del mar 1”, 2023, Gallery Sofie Van den Bussche

Avond in Brussel

Aan het einde van de dag verandert de galerie. Buiten zwelt de avondspits in Brussel aan. Trams rinkelen, auto’s claxonneren en schuiven traag vooruit, een voorbijganger haast zich huiswaarts doorheen het geroezemoes van de stad. Binnen heerst een ander tempo. Sofie zit in haar galerie, omringd door deze zichten. Tien manieren van kijken hangen rond haar, elk met een eigen ademhaling.

Het contrast is scherp en precies daardoor betekenisvol. Buiten versnelt de stad, binnen vertraagt de blik. Vive la vue! biedt geen ontsnapping aan de wereld, maar een andere manier om erin te staan. Zoals op die pier vroeger: je stond er niet om alles achter je te laten, maar om de wereld even anders te zien.