Popart – Van Warhol tot Panamarenko

In 1959 kochten Roger Matthys en zijn echtgenote Hilda Colle een schilderij
van Jan Burssens. Het zou de basis vormen van een van de mooiste naoorlogse,
Vlaamse kunstcollecties: de Matthys-Colleverzameling. Na hun overlijden
kocht in 2020 de Belgische overheid het iconisch werk Great American Nude #45 van de Amerikaanse popartkunstenaar Tom Wesselman van de erfgenamen. Het Gentse Stedelijk Museum voor Actuele Kunst (S.M.A.K.)krijgt veertig werken gedurende tien jaar in bruikleen. Het merendeel wordt nu getoond.

In de tentoonstelling gaat de vaste collectie de dialoog aan met deze privécollectie.
Verspreid over zeven zalen passeren canonieke namen zoals Warhol, Lichtenstein, Wesselman, Christo, Richter en Spoerri de revue. Men heeft ervoor gekozen om beperkte informatie op de museummuren aan te brengen. Museumdirecteur Philippe Van Cauteren benadrukt dat ze met deze keuze een ’trage’ tentoonstelling beogen waarbij je de kans krijgt om in dialoog te treden met elk werk. QR-codes zorgen ervoor dat elk werk toch de nodige duiding krijgt, mocht die nodig zijn. De tentoonstelling heeft een hoog instagramgehalte. Popart creëert nu eenmaal die aandacht die ervoor zorgt dat ze de perfecte eye candy wordt. Felle kleuren, speelse vormen en herkenbare alledaagse gebruiksvoorwerpen wisselen elkaar af. De oorspronkelijke definitie als aanklacht tegen de massaconsumptie lijkt wel een verheerlijking te worden. In de eerste zaal treffen we naast het hierboven vermelde werk van Wesselman een klein olieverfschilderij van de Oostendse kunstenaar Etienne Elias Zelfportret (Hippie Elias). Niet alleen de techniek maar ook de presentatie van het onderwerp roept herinneringen op aan kunstenaars als Memling en Boticelli. Een knipoog die toch al een zekere kennis van de kunstgeschiedenis vereist.
In de tweede zaal gaat de meeste aandacht naar de tien kleurrijke versies van Warhols iconische Marilyn Monroe. Het contrast met Woman leaning against a chimney van George Segal kan niet groter zijn. Verveeld en kleurloos staart ze de toeschouwer tegemoet, maar beseft dat ze niet opgewassen is tegen de kracht van het icoon. In dezelfde zaal bevindt zich ook de indrukwekkende sculptuur Feltra van Panamarenko. Het werk ontleent zijn titel aan het viltmerk dat gebruikt werd om dit beeld te maken, gebaseerd op een foto uit Playboy.

Segal en Kudo
Wat bij deze sculpturale kunst opvalt, is de manier waarop ze bekeken kunnen worden. Panamarenko’s Feltra en Christo’s Grand empaquetage noir nodigen uit om er rondom te wandelen en de drie dimensies langs verschillende kanten te bewonderen. Segals beeld en verder in de tentoonstelling een van Spoerri’s bekende tafeltaferelen blijven verankerd tegen de muur. Als toeschouwer wordt je kijkhouding beperkt. Een andere manier om onze manier van kijken in te perken, vindt men terug in de mixed media installatie Mei 1966 van de Japanse kunstenaar Tetsumi Kudo. Het werk dankt zijn bestaan aan een performance die Kudo in mei 1966 enkele keren uitvoerde in Parijs. Door de solitaire opstelling in de exporuimte hoeft het werk geen aandacht te delen met andere werken en krijg je als toeschouwer de tijd om het post-apocalyptisch tafereel te laten doordringen. Verlichting en kleuren toveren een alledaagse strandscène om tot een apocalyptisch-tafereel. Toeschouwers zouden hier wel rond het werk kunnen wandelen, maar een verbodsbord beperkt deze mogelijkheid. Driedimensionale voorwerpen nodigen uit om lang meerdere invalshoeken bekeken te worden. S.M.A.K. toont bezoekers dat dit niet altijd even eenvoudig is. Zowel fysieke (muren) als expliciete (verbod) beperkingen kruisen het bezoekerspad.
De aankoop van het schilderij van Tom Wesselman en de bruikleen van de andere werken uit de collectie Matthys-Colle vormen een gedroomde aanleiding om de vaste collectie binnen een nieuwe context te bekijken. Ook het speelse en kleurrijke karakter van popart vormen een aangename dosis optimisme. De expositie biedt een kans om popart en zijn verschillende invloeden in z’n geheel te aanschouwen.