Ik moet iets bekennen. Ik had nog nooit van Spiere-Helkijn gehoord. Een naam die klinkt als het voetnootje van een vergeten voetnoot. Een plek waarvan je vermoedt dat ze zich liever verschuilt in het landschap dan opdringt aan de kaart. En toen kreeg ik een uitnodiging van Tom Herck om naar de persvoorstelling van The Fisherman af te zakken. Helaas, een volle agenda besliste er anders over, maar we eindigden ons gesprek wel met de afspraak om op een later moment mijn geografische en culturele kennis bij te spijkeren.

Sinds 11 juli torent The Fisherman van Tom Herck tien meter hoog boven het gras op de site van het Bassin van Spiere-Helkijn. Een visser zonder vlees, met een USB-kabel als hengel, en een plesiosaurus aan de haak. Een beeld dat tegelijk absurd en profetisch is, brutaal en breekbaar. De sculptuur werd speciaal aangepast aan zijn nieuwe locatie: het betonnen bassin doet nu dienst als sokkel, als een opgedroogd aquarium, een gevangen tijdscapsule waarin het beeld tot stilstand komt.

Het geheim van een visser

Toen ik Tom Herck vorig jaar sprak, vlak nadat The Fisherman furore maakte langs het Canal Grande tijdens de Biënnale van Venetië, polste ik hem voorzichtig naar de toekomst van het werk. In dat gesprek, dat plaatsvond tijdens de vernissage van zijn werk bij Galerie P in Oostende, hield hij de lippen stijf op elkaar over wat komen zou. Hij glimlachte vaag, alsof het kunstwerk zijn eigen route zou kiezen, als een vis die zelf beslist waar en wanneer hij bijt. “De plek moet kloppen,” zei hij toen. “Niet alleen ruimtelijk, maar ook symbolisch.”

De visser, het fossiel en de fout

Een menselijk skelet, opgetrokken uit staal, hengelt een prehistorisch wezen uit het slijk. Maar deze visser hengelt niet uit noodzaak, niet voor voedsel of overleving. Vist hij uit nieuwsgierigheid? Uit machtsgevoel? Of uit pure overmoed? De USB-kabel die zijn hengel vormt, maakt de metafoor van de digitale tijd onontkoombaar. We vissen naar data, naar verbinding en zingeving. We sleuren het verleden naar ons toe alsof we het bezitten.
De visser is Herck zelf. Zijn eigen schedel, met behulp van medische scans exact gerepliceerd, vormt het hoofd van dit bottenframe. Een gebaar dat balanceert op de rand tussen zelfportret en zelfkritiek. Is het ego dat zich vereeuwigt? Of de kunstenaar die zichzelf opoffert aan het werk?

Memento mori

De keuze voor een schedel als hoofd is geen toeval: in de traditie van de memento mori herinnert het aan de eindigheid van de mens. Maar in een digitale context  wordt het een avatar van onze virtuele identiteit. De plesiosaurus die hij omhoog haalt, roept vragen op. Wat als de toekomst ons niet bevrijdt, maar enkel herhaalt wat we al vergeten waren? Wat als we, in onze digitale drift, opnieuw botsen op ons prehistorisch fundament?

Once We Ruled the World

The Fisherman maakt deel uit van de reeks Once We Ruled the World, waarin Herck menselijke en dierlijke resten samensmelt tot sculpturale reflecties over macht, vergankelijkheid en dominantie. De mens als tijdelijke heerser. De kunstenaar als chroniqueur van de zelfvernietiging.
Binnen deze reeks verwijst Herck ook expliciet naar de manier waarop religie, technologie en wetenschap allemaal pogingen zijn om controle uit te oefenen over het onbekende, pogingen die uiteindelijk net zo broos blijken als het skelet dat de visser vormt.
De reeks werd vorig jaar internationaal opgemerkt in Venetië, maar keert nu terug naar België dankzij curator Jan Leysen. De kunstbiënnale Sint-Denijs-City, die van 14 augustus tot 21 september 2025 plaatsvindt, vormt het bredere kader waarin dit werk geplaatst wordt. En dankzij het Regiofonds van de Provincie en Leiedal kreeg de sculptuur een permanente thuis op een plek waar natuur, geschiedenis en toekomst elkaar raken.

Het landschap als tegenkracht

Wat het werk zijn volle kracht geeft, is de dialoog met de omgeving. De Schelde stroomt op enkele meters afstand, traag en onverschillig. Het water waarin de installatie is geplaatst, met zijn zwarte bodem, fungeert zowel als spiegel als als scherm. Een “black mirror” die verwijst naar de vertrouwde displays van onze tv’s, laptops en smartphones. Het confronteert ons met een dagelijkse, vaak onbewuste reflectie van onszelf en legt bloot hoe diep we verstrengeld zijn geraakt met de digitale versie van ons bestaan.
Die reflectie roept niet alleen de mythe van Narcissus op, maar verbindt ons ook met onze hedendaagse schermverslaving. Zo ontstaat een krachtig, gelaagd beeld van een mensheid op de drempel van digitale evolutie of … misschien zelfs de geboorte van een nieuwe soort.

Confrontatie van de beeldtaal

Herck is geen kunstenaar van de nuance. Hij kiest de beeldtaal van de confrontatie, maar met een filosofische onderstroom. Hij laat zich inspireren door archeologie, biologie, technologie en mythologie tegelijk. Zijn artistiek parcours is doordrenkt van rituelen en symboliek, vaak balancerend tussen satire en spiritualiteit, tussen punk en patina. Zijn werk nodigt uit tot introspectie, maar schuwt de maatschappijkritiek niet.
Toen ik hem sprak, leek hij zelf soms te twijfelen aan de houdbaarheid van het kunstenaarschap. “We zijn artefacten in wording,” zei hij toen. “We maken beelden van onszelf, tot er niets meer overblijft dan het beeld.”
The Fisherman is daar het ultieme voorbeeld van. Een mens die vist naar zijn oorsprong, en tegelijk zijn einde tegemoet hengelt. Het werk stelt geen vragen die je in woorden kunt beantwoorden. Het antwoord zit in de confrontatie zelf. In de ontmoeting met het beeld. In de plaats waar het staat.

De fietsende flaneur

Wie straks langs de Schelderoute passeert, fietsend tussen Leiestreek en stilte, zal The Fisherman zien opdoemen als een hallucinerend herkenningspunt. Een nieuwe landmark, die niet alleen het verblijfstoerisme voedt maar ook het denken prikkelt. Voor Herck is kunst in de publieke ruimte geen decoratie, maar disruptie: een visueel manifest dat het landschap uitdaagt én versterkt.
Want hier stopt men niet voor een selfie. Hier stopt men om zich af te vragen: wie vist hier eigenlijk wie op? En wat blijft er over als we alles gevangen denken te hebben?

beeldmateriaal: © Intercommunale Leiedal.