Future Visions bij Gallery Ysebaert, waar het wonder zich heruitvindt

In Gallery Ysebaert ontvouwt zich in de expo Future Visions een landschap van de toekomst dat zich aandient in de gedaante van kunst. Of is het omgekeerd? Kunst die zich vermomt als toekomst? Wat hier tentoongesteld wordt, is geen klassieke verzameling van beelden, maar een zone van overgang: tussen mens en machine, tussen het maakbare en het onvoorspelbare.

De werken lijken geen antwoorden te bieden, maar vragen op te roepen. Vragen over wie of wat er straks nog schept, voelt, verwondert. Tussen sculptuur en algoritme, tussen lichaam en code, wordt een nieuwe gevoeligheid tastbaar. Een toekomst die zich niet laat voorspellen, maar zich wél laat vermoeden.

Ik betrap mezelf erop dat ik langer dan verwacht blijf stilstaan bij het werk van Nick Ervinck. Alsof ik een taal probeer te ontcijferen waarvan de letters in de lucht zijn gehouwen. Zijn sculpturen, of zijn het overblijfselen van een denkbeeldig organisme, wervelen in hun traagheid als echo’s van een ander tijdsbesef. Geen massa, geen zwaarte, enkel vorm als gedachte. Elk werk lijkt een statement van wat ons nog niet overkomen is, een plastische metafoor voor het nog-niet-zijnde.

Ik denk aan hoe men in de Middeleeuwen kathedralen bouwde als gebeden in steen. Wat is dan dit? Een digitaal gebed? Een hommage aan de geest die niet meer in vlees wil huizen, maar pixels en algoritmes bewoont? De toekomst, zo voelt het aan, is een domein dat zich langzaam losmaakt van de mens, zich uitstrekt in richtingen waar wij (nog) geen woorden voor hebben. Maar toch: het is hier, tastbaar, zichtbaar, een vorm van ‘zijn’ zonder anekdote. En dat is misschien wel het meest confronterende.

Tegelijkertijd is AI hier geen louter instrument, geen onpersoonlijke machine die een penseel hanteert. Het is een creatieve partner geworden, een co-creator die met zijn rekenkracht en datastromen nieuwe mogelijkheden opent. Waar de mens traditioneel zijn innerlijke wereld projecteerde, vult AI dat aan met algoritmische verrassingen, en overschrijdt zo de grenzen van onze verbeelding. Het is een duet tussen intuïtie en berekening, tussen kwetsbaarheid en precisie.

Ommery De Zutter

Schaduwen in lichtvelden

Bij de installatie van Ommery De Zutter verandert de afstand tussen toeschouwer en kunst in iets vloeibaars. Ik zet een VR-bril op en verdwijn in een omgeving die mijn zintuigen herschikt. Geen museumwand, geen kader, enkel de haptische nabijheid van een werkelijkheid die virtueel ademt. Ik loop, ik beweeg, en weet: ik sta stil. Een paradox van ervaring. Alsof het lichaam protesteert tegen de hersenspoeling van beelden die te werkelijk zijn om echt te zijn.

Patrick Tresset

En dan is daar de robot van Patrick Tresset, een vreemde leerling, een mechanisch alter ego, die met zijn metalen arm het papier beroert zoals een kind dat leert tekenen. Ik zet me neer in de stoel en wordt een gewillig model. De lijnen die ontstaan, zijn tastbare sporen van iets dat geen huid, geen geheugen, geen verlangen kent. En toch: er is schoonheid. Een ontroering die me verrast. Alsof ik, ondanks alles, een vonkje herken. Wat is dit dan? Nabootsing of openbaring? Misschien is het verschil niet relevant, bedenk ik later op de terugweg in de auto.

Toch roept deze samenwerking tussen mens en machine ook ethische vragen op. Wie is de kunstenaar? Wie draagt de verantwoordelijkheid? Is AI slechts een gereedschap of wordt deze zelf auteur? Kunst wordt een gebied waar authenticiteit en originaliteit opnieuw moeten worden gedefinieerd. Wat betekent het om ‘echt’ te scheppen in een tijd van generatieve algoritmes? Ik vraag me af: als kunst voortkomt uit de wrijving tussen mens en wereld, wat betekent het dan als die wrijving overgenomen wordt door code, door patroonherkenning en algoritmisch denken? Wat blijft er over van de innerlijke noodzaak, van de drift om iets uit te drukken dat zichzelf niet begrijpt?

Kunst was ooit het domein van de weigerende –revolterende- geest. Nu wordt het een spel van data en instructie, van samenwerking tussen het menselijke en het meer-dan-menselijke. Het doet me denken aan een passage van Rilke in zijn Duineser Elegien: “Das Schöne ist nichts als des Schrecklichen Anfang…” Misschien is het dat: schoonheid die huivert aan haar eigen begin.

De toekomst in vezels en signalen

De performance van Tom Van Der Borght is een apotheose van het samengaan tussen lichaam en kunstmatige intelligentie. Zijn AI-generated wearable art beweegt als een huid die eigen gedachten heeft, een tweede zelf dat zich niet aanpast, maar uitdaagt. De modellen, of zijn het dragers van betekenissen die nog geen grammatica hebben, schrijden over de ruimte als tekens van een taal die zich nog moet voltrekken.

Ik voel: dit is niet enkel mode. Dit is een manifest, een voorspelling. Hier wordt identiteit niet meer geclaimd, maar gegenereerd. Niet gekozen, maar gecompileerd. Er is geen verleden meer nodig, enkel een reeks parameters die een mogelijke toekomst uittekenen.

De onvoorspelbaarheid van AI-gegenereerde kunst, met haar eigen regels en onverwachte wendingen, voegt een laag toe die zowel fascineert als verontrust. AI creëert zonder emotie, zonder intentionele verlangens, en toch raakt ze iets aan dat ons menselijk raakt. Dit ‘onmenselijke’ karakter stelt ons voor de paradox dat schoonheid voortkomt uit wat buiten onze controle ligt.

En toch… in al deze futuristische esthetiek schuilt ook een melancholie. De melancholie van de verdwijning. Van het lichaam dat overbodig wordt, van de hand die niet meer hoeft te schetsen, van de droom die zijn logica aan AI overdraagt. We bewegen, zonder het goed te beseffen, naar een wereld waarin het maakbare het noodzakelijke verdringt. Waarin kunst niet meer worstelt, maar wordt geoptimaliseerd.

Toch denk ik: misschien zal kunst altijd ontsnappen. Misschien is dat haar ware natuur. Telkens wanneer ze gevangen wordt in een nieuwe vorm, wringt ze zich los. Wie weet keert de kunstenaar straks terug als hacker, als cyber-alchemist. Of als wandelaar in virtuele landschappen die hij zelf niet begrijpt. Want zelfs de meest intelligente machine kan, voor zover ik weet, geen verwondering programmeren. De tentoonstelling eindigt met een vraag die blijft hangen als een stofdeeltje in het zonlicht: waar eindigt de mens, en waar begint zijn projectie?

Een spiegel zonder oppervlak

Als ik buiten sta, in het zonlicht dat nog ouderwets door bladeren valt, voel ik me even ontregeld. Niet verontrust, dat niet, maar anders gestemd. Een beetje zoals na het lezen van een roman waarin je niet alle zinnen begreep, maar die je toch veranderd heeft. Wat ik heb gezien in Future Visions is geen utopie, geen dystopie, het is een grensgebied. Een plaats waar kunst en technologie elkaar niet neutraliseren, maar uitdagen. Waar toekomst niet wordt voorspeld, maar gegenereerd in realtime.

Wat zal kunst zijn over vijftig jaar? Misschien een zintuig, losgemaakt van het lichaam. Misschien een entiteit, autonoom en reflectief. Of misschien, zoals het altijd al was, een spiegel. Maar dan een spiegel zonder oppervlak, zonder frame. Een spiegel waarin wij niet onszelf zien, maar datgene wat ons zou kunnen vervangen. 

Dit artikel verscheen eveneens bij Gallery Viewer.